Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі
- Автор: Песецкий Сергей Михайлович
- Год: 2005
- Язык: белорусский
- Год: VivaFutura
- ISBN: 985-6056-37-0
- Переводчик: Александр Островцов
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі». Краткое содержание книги:
Увечары пайшоў я на мітынг у клуб чыгуначнікаў. Туды можна было ўвайсці толькі работнікам клубу, чыгуначнікам, афіцэрам і некаторым запрошаным гасцям. Па дарозе да мяне Ліпа наблізіўся. Бачу я: п’яны зусім. Але трымаўся на нагах добра. Не кожны б заўважыў нават, што ён п’яны.
– Віншую з нашым пралетарскім святам! – крычыць мне.
А я кажу яму:
– Доўга вы мусілі чакаць, каб вам было дазволена гэта свята адзначаць.
– Чаму? – спытаўся ён.
– Ну як жа, – адказваю. – Пакуль нас тут не было, дык капіталісты, напэўна, не дазвалялі вам у гэты дзень святкаваць. Хутчэй, яшчэ большыя нормы працы накладалі.
– Вось ты і памыляешся, – сказаў ён. – І без вас мы гэта свята рабочых адзначалі. І яшчэ як!… Зараз дык і паглядзець няма на што.
Дзіўна мне было гэта пачуць, але няма чаго размаўляць. Мусіць, памяць у яго адшыбла пасля гарэлкі. Бо выжлукціў ён не меней як з вядро вадзяры.
Ліпа спытаўся ў мяне:
– Куды ідзеш?
– На мітынг, – адказаў я. – Будуць розныя цікавыя рэчы прамаўляць. Адзін прамоўца спецыяльна ў гэтыя дні нават з Масквы ў Ліду прыехаў.
– Ну і я з табой, – паведаміў Ліпа. – Пацікаўлюся, як у вас такія мітынгі ладзяцца.
Не вельмі мне хацелася з ім ісці, але не выпадала адмовіць. Таму пайшлі разам.
Людзей сабралося шмат. Поўны зал. І паўсюль нашы пралетарскія правадыры на партрэтах вісяць і розныя такія рабочыя лозунгі бачна. Словам, вельмі прыгожа і ўрачыста.
На эстраду пачалі выходзіць розныя прамоўцы і аб нашым вялікім Савецкім саюзе і ягоным правадыры Сталіне прыгожа гаварыць. Быў таксама аркестр які часта Інтэрнацыянал граў.
Адзін прамоўца вельмі доўга і складна абмалёўваў сучасную сітуацыю ў свеце. Растлумачыў належным чынам подлую, захопніцкую палітыку англійскіх імперыялістаў… тых падпальшчыкаў вайны і эксплуататараў сотняў мільёнаў людзей у калоніях. Удакладніў, што англічане ёсць і адвеку былі паразітамі свету. Паведаміў, што яны на сваім востраве нават збожжа не хочуць сеяць, толькі прывозяць з калоніі, бо не хочуць чэсна працаваць. А адзіны іхні занятак – гэта здзек з рабочых, паляванне на лісаў, піццё ў барах і арганізацыя грашовых біржаў. Акрамя таго няспынна развязваюць войны, каб на гэтым зарабіць. Скончыў ён сваю прамову так: “Ёсць у англійскім дзяржаўным гімне словы, што ніколі англічанін не будзе нявольнікам; што заўсёды будзе над іншымі народамі і што яны заўсёды будуць яму служыць і яго баяцца. Але ўсё гэта хутка скончыцца. Справа вялікага рускага народу – гэта кампенсаваць чалавецтву за тыя крыўды, якія яму на працягу сатгоддзяў прычыніла Англія. За гэта яе мусіць напаткаць цяжкое і справядлівае пакаранне. Бо гэты нарыў мусіць быць выпалены з цела чалавецтва назаўсёды і без следу, каб болей не вынішчаў яго і не атручваў!”
Прамова тая нам усім спадабалася найбольш, і мы доўга крычалі: брава! і апладзіравалі прамоўцы.
Незадоўга да заканчэння мітынгу выйшаў на эстраду палітрук і вельмі ўзрушана распавядаў нам аб правах і абавязках савецкіх грамадзянаў. Доўга параўноўваў іх з правамі грамадзянаў капіталістычных краінаў. І зразумелі мы, што там існуюць не правы грамадзянаў, а суцэльнае бяспраўе, тэрор і гвалт. Толькі мы, шчаслівыя грамадзяне Савецкага Саюзу, цешымся свабодай, аб якой нават паняцця не маюць грамадзяне буржуазных краін. У пэўны момант палітрук звярнуўся да залы і спытаў:
– Хто мне скажа: які абавязак добрага салдата Чырвонай Арміі?
З залы нехта гучна адказаў:
– Біць ворагаў Савецкай Расіі кожную гадзіну і ў кожным месцы!
– Правільна! – пацвердзіў ягоныя словы палітрук.
Раздаліся воплескі і бравы.
– А хто мне скажа: які абавязак добрага камуніста ці камсамольца?
– Быць верным таварышу Сталіну, а таксама партыі і паслухмяна выконваць іх загады! – крыкнуў з глыбіні залы нехта ў цывільным.
– Слушна! – пацвердзіў палітрук.
Зноў раздаліся воплескі і бравы.
– А хто мне скажа, – прамаўляў далей палітрук,– які галоўны абавязак чэснай савецкай жанчыны?
У зале разважалі, бо такое не проста адгадаць альбо зразумець. Да ўсяго абавязкаў тых нямала. А тут трэба каротка адказаць і такім чынам, каб у турму ці лагер не трапіць. Але пасля доўгага маўчання ўсёй залы палітрук адказаў сам:
– Найважнейшым абавязкам чэснай савецкай жанчыны з’яўляецца выхаванне сваіх дзяцей вернымі сынамі Савецкага Саюзу і яго вялікага правадыра Іосіфа Вісарыёнавіча Сталіна.
Увесь зал выбухнуў ад апладысментаў, якія працягваліся вельмі доўга. Потым прамоўца спытаў:
– А які абавязак чэснага мужчыны?
І на гэты раз усе маўчалі. Рэч ясная: кожны чалавек хоча жыць і да таго на волі, а не ў лагеры. Раптам адазваўся Ліпа, які стаяў каля мяне:
– Добра зашпіляць прарэху.
Я спалохаўся. У зале маўчанне. А Ліпа ікае і пытаецца ў нейкага лейтэнанта:
– Слушна я яму адказаў?… Так?…
На шчасце, не ўсе яго чулі і не ўсе зразумелі, што ён сказаў. Бо такое можна было б і за контррэвалюцыйныя кпіны палічыць. Нават адразу нейкі капітан НКВД ім зацікавіўся і спытаўся у мяне:
– Хто гэта такі?
– П’яны рабочы-чыгуначнік, – адказаў я. – Усцешыўся ад свята і вольнасці, таму ўпіўся і штосьці там мармыча.
Пачаў я ад Ліпы адсоўвацца, каб мяне не западозрылі, быццам знаёмы з ім. Ці ж можна ведаць, хто яго словы чуў і як іх зразумеў? На шчасце, прамоўца зноў забраў голас і сам гэтую справу прасвятліў:
– Чэсны савецкі мужчына мусіць быць заўсёды гатовым (у гэтым месцы Ліпа пэўна штосьці вельмі паскуднага дадаў, бо ўсе пачалі ад яго адсоўвацца) аддаць сваё жыццё і працу на карысць Савецкага Саюза!
Увесь зал доўга апладзіраваў палітруку. Я таксама з усіх сіл у далоні пляскаў. А адначасна з гэтым бочкам, бочкам, да выйсця кіраваў, каб як мага хутчэй далей ад Ліпы апынуцца.
Я вельмі шкадую, што ў Ліпы кватарую. Здавалася б, што ён павінен быць прыстойным чалавекам і добрасумленным рабочым. Але ён, як бачна, зусім дурны. Упэўнены я, што нядоўга ён тут застанецца і што сашлюць яго на перавыхаванне туды, дзе для падобных элементаў месца падрыхтавана.
Аднак тым разам Ліпа не заляцеў. Хаця і вельмі позна, але вярнуўся дадому. Ідучы, нейкую польскую песеньку спяваў. Я як мага хутчэй святло згасіў і прыкінуўся, быццам сплю. Хваляваўся, што ён можа да мяне зайсці. Вельмі небяспечны чалавек.
У жніўні 1940 года.
Вільнюс.
Ура! ура! ура! Я зноў у Вільнюсе.
Дагэтуль зусім не меў часу на пісанне. Але зараз распавяду каротка, што важнага з пачатку мая гэтага года здарылася.
Магутным ударам нашага жалезнага, чырвонага кулака разграмілі мы літоўскіх фашысцкіх міністраў і капіталістаў. А сам іх прэзідэнт некуды ўцёк. Але для таго і існуюць нашы арлы з НКВД, каб яго адшукаць і назаўсёды абясшкодзіць. Што праўда, вялікіх боек не было. І – здаецца мне – увогуле без таго абышлося, бо іх напалохаў ультыматум, выстаўлены нашым урадам крыважэрным паслугачам англа-амерыканскага капіталізму і ўся іх дзяржава рассыпалася, як старая бочка, з якой зваліліся абручы.
Так, вялікая і магутная наша маць РАСІЯ і ніхто нідзе ёй супраціўляцца не здолее!… Такім чынам, патроху прыкончым усіх буржуяў і капіталы іх сабе пазабіраем. Цудоўна!
Я, напрыклад, чаму б не мог быць значным капіталістам? Чаго мне для гэтага не хапае? Толькі шмат грошай. А як грошай цапну, дык таксама здолею штодзень есці каўбасы ў вялікіх колькасцях, купіць яшчэ з тры гадзіннікі і некалькі пар ботаў з халявамі. Ну і веласіпед, а таксама патэфон. І – натуральна – заўсёды бы жыў у асобным пакоі, каб у мяне хто-небудзь што-небудзь не скраў. Так, цудоўна ўсё складаецца і прадказваецца на будучыню. Калі так далей пойдзе, дык можа і я сацыялістычным спосабам да вялікіх капіталаў даслужуся.
А з тымі літоўцамі, дык вялікая неспадзяванка для мяне атрымалася. Доўга чытаў у газетах і слухаў па радыё аб нашай вялікай, нязломнай, вечнай савецка-літоўскай дружбе. А тым часам аказалася, што яны рэакцыйную работу праводзілі і загранічным капіталістам выслугоўваліся. Да такой ступені нават, гіены, разбэсціліся, што выкралі нашага радавога і ў падполлі яго мучылі, каб ім усе таямніцы Галоўнага Камандавання і Палітбюра даклаў. Але той усё стрываў і ніяк не здрадзіў. Здолеў нават падмануць іх пільнасць і ўцёк. Цяпер за тое злачынства ўсе літоўцы будуць цяжка адказваць і – натуральна – яны паказалі, што не ў стане мець уласнай дзяржавы і мусяць быць далучаны да Савецкага Саюзу… Зрэшты, гэта нават не пакаранне, але наймагутная абарона. Нават самі літоўцы малілі аб гэтым. Так, дабрыня нашага БАЦЬКІ Сталіна не ведае граніц. Іншы б разгнявіўся на ўвесь народ літоўскі і назаўсёды парваў бы з ім стасункі. А ЁН нават зрабіў ласку прыняць іх да сям’і шчаслівых савецкіх народаў.