Збор твораў у двух тамах. Том 2. Проза

Дзякую Вам за ўсё напісанае аб А. Быкоўскім. Што да зраўнання гораду з вёскай, гэта – прыказ часу (загад), сянняшніх сацыяльных дасягненняў. Гэта не бяда. Бяда ў тым, што горад у нас чужы. Будзе цуд, калі жывучасць вёскі і народу паламае чужое нашэсце. Мы адсталыя былі ў цывілізацыі, але вось за сваю народную культуру, за працавітасць, ветлівасць, скромнасць, гасціннасць, людскасць, памяркоўнасць, літасць, мужнасць і г.д. устыдацца нам няма чаго. Жаль толькі, што мэблі і др. часта нашы бяруць за культуру, забываючыся аб сваім вартасным і адкідаючы ўсё, што ім нагадвае сялянскае паходжанне…

Anima rilis… Я – добрай думкі. Дзеці гэтых людзей папытаюцца некалі ў сваіх бацькоў: хто яны? Што зрабілі з іх мовай і іх народам? Другое пакаленне адшукае і ўздыме сваё з забыцця. Сапраўдныя выртасці не гінуць! Адкінуць такое святое могуць толькі дурні, паўінтэлігенты (горай як дурні…), але час адкрывае людзям магчымасць пазнання дабра і зла, хараства і таннага бляску, вартасцяў вечных і вартасцяў дня і г.д.

Што да мешаных супружжаў, дык сапраўды – гэта трагедыя для нас. Часам здаецца, што няма ў нас мужчын. У большасці з іх нешта служальчае і халуйскае. Не ўмеюць бачыць і падкрэсліць сваіх вартасцяў. Не вераць у сябе, “прыліпаюць” да іншых і гінуць. Туды ім дарога! Народу хопіць! Няхай застаюцца сільнейшыя! На іх плячах пэўней будзе долі народу, у якую веру!!!

Прыгадваецца мне “Генрык V” – п’еса Шэкспіра. Перад боем кароль абходзіць у цёмным плашчы войска. Слухае, што гаворыць народ, а назаўтра, у дзень св. Крышпіна, гаворыць нешта так: “Калі хто захоча калісьці сказаць, што ў гэты дзень ваяваў побач з сябрамі, дык няхай ідзе ў бой, але толькі ад шчырага сэрца. Няхай нас будзе мала, але мы верныя сабе і бацькаўшчыне. Калі ніхто не схоча ісці ў бой, пайду адзін…” Пайшлі ўсе! Вайну выйгралі.

Часта так кажу і я, і даўгі-даўгі час была я зусім адна. Было зроблена многа, каб ачарніць мяне і ўнізіць. Цяпер баюся людзей і не ўсім веру. Слова “беларус” не адчыняе цяпер майго сэрца, як некалі. Але ёсць столькі харошых людзей! Калі ласка, папытайцеся сябра Адольфа [Клімовіча], ці ён адказаў на майго ліста, ці толькі загадаў зрабіць гэта Вам? Справа ў тым, што лісты часта гінуць.

Вялікая трагедыя нашага народу і ў тым, што ён меў мала інтэлігенцыі сапраўднай, народнай, на кіраўнічых становішчах. Нас жа вынішчалі каму не лень… Трэба працаваць, вучыцца, спадзявацца. Няхай вёска раўняецца з горадам – так трэба. Машыны і розум няхай заменяць фізічную працу. Наша заданне – ўвайсці ў новае жыццё з працавітасцю і душой беларускай і браць з сучаснага толькі найлепшае.

Бывае цяжка. У нас у Зэльве быў агляд раённай самадзейнасці. Выступалі пераважна т.зв. інтэлігенты – фельчар, медсястра, заатэхнік і г.д. Я ўзяла з сабой вялікі букет півоняў, думала сабе: дам за найлепшую беларускую песню. Я доўга стаяла. Былі песні рускія, украінскія, паганай мовай – але па-польску, нейк па-татарску ці па-кітайску пяяў нейкі цалінны госць, але па-беларуску не было ні адной песні! Былі нейкія гумарыстычныя апавяданні, у якіх “гумар” быў у асмешванні беларускай адсталасці і г.д. Было мне пагана з сэрцам. Букет я дала адной лекарцы, кажучы: “Вось за тое, што добра лечыце маіх землякоў”, – і са слязамі пайшла дахаты… Мне сказалі, што гэта праграма! Ну што ж, пабачым, што з гэтага будзе!