Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

Плытагоны першыя ўзяліся за зброю, за багры, узнялі і былі гатовы да забойства, таму з такім шаленствам і лютасцю мы і накінуліся на іх, выратоўваючы сваё жыццё, абяззброілі імгненна, паперлі па беразе, скінулі, загналі ў раку. Дзетдомаўская арда з баграмі, як з пікамі, наперавес гнала іх на глыбіню, у вір. I хто ведае, за кім была б тады тая праўда і хто б дзе быў пасля, калі б разгубіўся Мар'ян.

— Анархія, слухай маю каманду! — мы і не ведалі, што наш Мар'ян здольны так гарлаць.— Адставіць пікі, левае плячо на бераг, шагам арш!

Дзетдомаўцы адставілі пікі і праз правае плячо паслухмяна пакрочылі да берага, на здратаваны, спаскуджаны пляж, над якім апантана свяціў месяц, свяціў так, што аж рэзала ўваччу, клаўся на нашы твары нейкім нежывым металёвым водсветам. I пясок, белы рачны пясок, які быў нам так даспадобы, які так песціў удзень нас, астуджваў і ўграваў нас, калі мы перабіралі лішку на сонцы ці ў вадзе, здаваўся цяпер таксама металёвым, халодным, амярцвелым. I, нягледзячы на гэта, усё вакол было жывым, жыло. Пясок, вада, кусты лазы пад берагам, неба, месяц, зоркі, векавы дуб, пад шатамі якога вечарам кашаварылі плытагоны, дзе яшчэ і цяпер чадзіў касцярок і стаяла закопчанае вядро з недаедзенаю кашай і алюмініевымі лыжкамі. Усё было ахоплена жыццём, стоена прагла ў чаканні жыцця, таго, што вось-вось усхопіцца ветрык, прылашчыць, ускудлачыць лазнякі, прабяжыцца басанож па пяску, змятаючы церуху, згладжваючы сляды бойкі, асуджальна ці радасна залапоча лістотаю дуб, бразне ў вядры кранутая ветрам лыжка, ёй спалохана адгукнецца ў кубле птушка, плёсне ў бераг хваля, змые смецце і кару ад дрэў, шалупінне, паморшчыць ваду, і гэтае шалупінне, кара загойдаюцца на плыні, што дзіцячыя караблікі, плынь падхопіць іх, панясе ўдалячынь, як нічога ніколі ні добрага, ні кепскага і не здаралася тут. Так яно і адбылося. I ветрык прыскочыў, і сцішана бразнула лыжка аб краёчак вядра, застагнаў у кустах казадой, і паплылі па рэчцы драўляныя караблікі. Толькі заставаліся ў нерухомасці мы, дзетдомаўцы, наш дырэктар, плытагоны, што ўсё яшчэ стаялі ў вадзе і нагадвалі штосьці тагасветнае, людзей, якія нечакана ўпалі ў сон ці то заблудзіліся, а мо і наадварот, людзей, якія толькі-толькі прачнуліся, усталі з таго свету пасля страшнага суда і цяпер выбіліся на сваю дарогу, праблукаўшы ўсю цёмную ноч сярод белых пяскоў, дуброў, вады і балот, абудзіліся, знайшлі сваю дарогу і, адчуваючы сябе непамысна, застылі на гэтай дарозе, не ведаючы, што рабіць далей, жадаючы працягваць рух і разумеючы, што ісці па той дарозе, па якой яны ішлі дагэтуль, немагчыма, і яны пакутавалі і знемагалі ад гэтай немагчымасці, ад разумення яе. I так было не толькі з людзьмі, штосьці, здаецца, мучылася, пакутавала і нудзілася і ў паветры нават. Як крывасмокі ці вадзянікі пазіралі з ракі плытагоны, стоячы па горла ў вадзе, як у пякельнай смале, толькі галовы тырчаць з той вады, толькі вочы, бялкі іх жывыя варочаюцца, а насупраць гэтых галоў мы, босыя, галапузыя, і палкаводзец наш Мар'ян у афіцэрскай форме, як генералісімус, што сышоў з п'едэстала. I крывавыя пляўкі каля нашых ног. Неба, поўня, зоркі, рака, дубы.