Поўны збор твораў у чатырнаццаці тамах. Том 3
- Автор: Быков Василь Владимирович
- Год: 2005
- Язык: белорусский
- Год: Саюз беларускіх пісьменьнікаў
- ISBN: 5-9691-0075-7
- Жанр: Военная проза
Электронная книга - «Поўны збор твораў у чатырнаццаці тамах. Том 3». Краткое содержание книги:
У трэці том Поўнага збору твораў увайшлі аповесьці «Мёртвым не баліць» (1965 г.), «Праклятая вышыня» (1968 г.), «Сотнікаў» (1970 г.), «Сьцюжа» (1971 г.).
— Дзе другі ўзвод? — запытаў я Піліпенку.
— Далей па траншэі.
Я памалу пайшоў, куды паказваў Піліпенка, і ён таксама чамусьці паплёўся следам. Неўзабаве мы набрылі на нейкі траншэйны адростак-тупічок, у якім на святлявым фоне неба адзінока тырчала галава ў касцы. Тупічок гэты, здаецца, сама далей выдаваўся ў поле — мусіць, то быў недакапаны ход у нямецкі тыл. Піліпенка гукнуў:
— Чумак, цэ ты?
— Ага, я, таварыш старшына.
— Ну, што чуваты?
Мы падышлі бліжай, Чумак зважліва адступіў перад камандзірам узвода. На брустверы стаяў нямецкі МГ з закладзенай у прыёмнік стужкай. Пачуўшы нас, у доле заварушыўся нехта, мабыць, кулямётчык. Калі ён устаў, дык аказалася, што гэта баец Шнэйдар. Пазнаўшы камандзіра ўзвода, ён талкова, без залішняе паспешлівасці вытлумачыў:
— Спачатку стралялі. Вунь з той пляміны. Яр там ці балота якое — чорт яго ведае. Біў кулямёт. Пасля перастаў. Чалавек пяць перабеглі па краі і схаваліся. Цяпер ціха.
Мы маўкліва паўзіраліся ў той бок. У твары дзьмуў рэзкі сцюдзёны вецер, прабірала дрыготка. Параненая мая рука здорава стыла пад незашпіленым мокрым шынялём, асабліва пальцы, паварушыць імі было вельмі балюча.
Піліпенка, падумаўшы, сказаў:
— Ні чарта. Воны не дурні в рові сыдзіць. Драпанулы на станцыю. Заўтра падапруць, канэшно.
— Заўтра дадуць прыкурыць… — заклапочана пагадзіўся Шнэйдар.
— Можэ, заўтра, а можэ, і сёгодня, — нечакана сказаў Піліпенка. — Не здумайтэ спаты. Гранаты хоць е? Шнэйдар памацаў кішэні.
— Ёсць адна.
— А ў тэбэ, Чумак?
— Ды няма.
— Хіба вы ўсі пакідалы?
— Пакідаў! — сказаў Шнэйдар. — Дзе ён іх пакідаў? Толькі ў траншэі ўзвод дагнаў.
Чумак маўкліва таптаўся ў доле.
— Мо вам не давалы?
Баец маўчаў.
Піліпенка ўпіўся ў яго настырным, учэпістым позіркам. Выгляд у Чумака быў такі вінавата-няшчасны, што я не вытрымаў і дастаў апошнюю сваю «лімонку». Усё роўна мне яна ўжо была без патрэбы.
— Во, бярыце маю.
Чумак моўчкі і, як здалося, не дужа рашуча ўзяў яе, надта ўжо беражна паклаў у кішэню.
— Колькі вам год? — запытаў я.
— Мне? А пяцьдзесят.
— Ого! Дык як жа вас узялі?
— Брэша він! Якіх пяцьдзесят? — усумніўся Піліпенка. — Міні сорак шість. Так што — він старэйшый?
— Яй-бо, не брашу! — хуценька запэўніў Чумак. — Каб мне так жыць — пяцьдзесят. А бралі мяне ў нестраявыя.
— Так ужэ і ў нестроёві?
— Яй-богу, праўду кажу. Спярша так. У транспартнай роце быў. Ну, старшына нягодны папаўся. Чапляцца пачаў. Перавялі ў каменданцкі. А з каменданцкага, як пад Драздамі няўпраўка выйшла, тады да вас накіравалі. Хто ўцалеў, пасля назад забралі. А мяне, мусіць, забыліся, ці што?
Гэта я ўжо ведаў. Толькі не забыліся ў каменданцкім узводзе вярнуць свайго байца Чумака — просга яго пакінулі, бо замест узялі лепшага. З нашае роты пераводзіць далей ужо не было куды, так ён і застаўся тут, на сваё ліха і на бяду яго камандзірам.
— Ну што ж, — сказаў я. — Шчасліва вам. Толькі не адставайце больш.
— А ўжо не буду, — лёгка паабяцаў Чумак і ступіў у мой бок. — Слухай, гэта самае… Цябе параніла?
— Як бачыце. У плячо, — сказаў я амаль бесклапотна. — Так што Цвяткоў праўду казаў.
Чумак на гэта не сказаў нічога, толькі неяк апанурана знерухомеў і, як здалося, са шкадаваннем паглядзеў на мяне.
Зрэшты, магчыма, і з зайздрасцю — у поцемках гэта разгледзець было цяжка.
7
У Ваніна ішла работа — узвод акопваўся. Немцы на гэтым схіле вышыні папрацавалі найменш — траншэя атрымалася мелкая, да калена, і цяпер ванінцы, не зважаючы на ноч і слоту, дзяўблі яе ўсім узводам.
Камандзір таксама капаў — распрануты, у адной гімнасцёрцы, ён з нейкай запальчывай заўзятасцю размашыста кідаў рыдлёўкай, пахакваючы ў такт кожнаму кідку. Тут жа, у траншэі, адпачываючы, стаяў ягоны памкамузвода, ціхмяны сяржант Закіраў, ля якога на броўцы варушылася Пулька. Я спыніўся побач.
— Што, Васюкоў? — спытаў Ванін. — Памагаць прыйшоў?
Ведама, памагаты з мяне быў ніякі, і таму гэтае пытанне трохі збянтэжыла з самага пачатку. Трэба было неяк выказаць яму маю просьбу, але я не ведаў, як пачаць, і стаяў на брустверы.
— Глыбей капаеш — даўжэй жывеш, — памаўчаўшы, сказаў Ванін.
— Вам не пашэнціла, — зазначыў я. — У Піліпенкі дык гатовая траншэя.
— А ён заўжды на гатовае. Такі жмот, ого! — Ванін апусціў лапату. — Калі разабрацца, дык гэта ж яго ўчастак. На правым фланзе ягоны ж узвод ішоў. Ды як толькі ў траншэю ўскочыў, так і засеў. А мы немцаў вунь куды гналі…