Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

— Садзіся за стол, гардзец.

Але Якуб так і не прысеў больш. I завяршылі яны гаворку стоячы, абодва аднолькава помслівыя, адзін — у сваёй гордасці, другі — ад пагарды і шкадобы. I згаварыліся, прыйшлі да міру і ладу. Мар'ян прыняў калгас, таму што, хоць і адгаворваўся, хацеў быць старшынёй. Чуў сілу: пераверне зямлю. Пераверне, толькі б было куды ўперціся. Толькі б пагадзіліся на яго калгаснікі і райком.

— Пра гэта не думай,— супакоіў яго Якуб.— Калгаснікі на ўсё згодныя. А ў райкоме пра цябе ўжо заводзілі гаворку. Там толькі сумняваюцца, ці не мала гэта для цябе, ці згодны ты ў нашым гнаі калупацца.

Мар'ян быў згодны, чаму б не пакалупацца. Мо іменна гэтага ён і прагнуў, пакідаючы граніцу, думаў аб гнаі і роднай сваёй зямельцы, служачы на граніцы. Здалёку тая зямелька была яму такая любая і такая блізкая, бы на самай справе насіў яе пры сабе, каля сэрца. На граніцы ён бачыў перад сабой не граніцу, а сваю хату, возера Беліч, родныя балоты і кусты стаялі заўсёды ўваччу яму.

— Дзякуй табе, Мар'ян. Спасіба, выручыў ты мяне,— кланяўся, пакідаючы хату, Якуб, але ў тых яго паклонах была не толькі падзяка, але і здзек, што ён і пацвердзіў, ужо адчыніўшы дзверы:— Кіруй, кіруй, даражэнькі, а я пагляджу, як ты не апусцішся. Пагляджу, праз колькі дзён ты галіцца забудзеш.

Але гэтага якраз Якуб і не ўбачыў. Старшынства Мар'яна надоўга не зацягнулася. Не прайшло і паўгода, як ён запіў. Запіў нечакана для сябе, калгаснікаў, жонкі і дзяцей. Здаецца, на тое не мелася ніякай прычыны, хаця, пэўна, яна ўсё ж была, была... Але даходзіць да яе Мар'ян не хацеў, як не хацеў нічога ўспамінаць аб сваім старшынстваванні. Ён адсек, высек з памяці тыя тры глухія гады. I што тут было дзіўна — гэтыя тры гады зніклі і з памяці вяскоўцаў, як іх і не было. Быццам ніколі Мар'ян Знавец не ўзначальваў іх калгас, не помнілі людзі такога. А вось што піў, то ў кожнага на памяці. Мо таму, што ні пазней, пасля тых трох гадоў, ні раней амаль у рот гарэлкі не браў. А тут як насланнё нейкае, нібыта сам гасподзь бог вылез з бажніцы ў красным куце, сеў пад сваім вобразам і набраўся да непрытомнасці. I па густу яму прыйшлося тое зелле, упадабаў ён яго, піў кожны божы дзень. I амаль кожны тыдзень хадзіла Стэфа па хатах, шукала свайго чалавека, цягнула дамоў. Так што каб валяцца пад плотам, ён не валяўся. Абдымаў слупы, часам і біўся з імі, збіваў да крыві рукі. I такое здаралася. Але быў ён заўсёды чыста паголены, штодзень, не зважаючы на тое, колькі звечара выпіў. Штодзень ранкам сам падшываў да кіцеля свежыя падкаўнерыкі. Хадзіў адпрасаваны, чысты, дагледжаны, толькі п'яны. I п'янства яго ніколі не было буйным. Заўсёды ўсмешлівы і пры парадзе, прынамсі, перад народам. А як там было ў роднай хаце, пры зачыненых дзвярах, таго ніхто не ведаў.