Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

Стол быў пакрыты як на вяселле, над белую, вышываную чырвонымі крыжыкамі настольніцу, праўда, настольніца тая яшчэ з даваеннага часу ляжала ў скрыні і трохі зжоўкла. Але пра гэтую жоўкласць ведалі толькі Сідар ды яго жонка. А пры тым святле, што сыходзіла ад адзінай пасярэдзіне хаты лямпачкі, яна выдавала за белую. I закускі на ёй гарэлі агнём. Вогненна рдзелі па-гарадскому пастаўленыя па сярэдзіну стала чырванабокія, добра вылежалыя ў жытняй саломе познія яблыкі і захаваныя да гэтага часу свежыя памідоры, а каля іх грыбы, смажаныя і марынаваныя, зялёнкі, апенькі і белыя, зрэзаныя ашчаднай рукой так, што ў кожным з іх таіўся яшчэ лес. Усе карэньчыкі, кругленькія і шырокія, нічога не страцілі з таго, што надала ім пры нараджэнні зямля, толькі пааскрабаныя ад гэтай зямлі, аблупленыя, як лупіцца бульба ў галодную пару, знята адна толькі крыха. I такая ж ашчаднасць не толькі да белых грыбоў, але і да тых жа зялёнак. I зялёнкі на стале не саступалі белым, не было ў іх зялёнкавай шляпнай разлапістасці і губатасці. Усе шляпкі ў аблап пузатаму ядранаму карэньчыку. I не надта верыцца, што гэтыя грыбы на стале, а не дзе-небудзь пад хвойкаю ці бярозкаю. Утыркні іх, здаецца, у лясны пясок, пачнуць расці, таму што растуць і ў талерцы, нічога ў іх не парушана, як былі копанічкі, што толькі-толькі зарадзіліся, адклюнуліся ад грыбніцы, да свету яшчэ не прабіліся, пазначылі сябе гурбачкамі зямлі, так з гэтых гурбачак і скочылі на стол. Наконт грыбоў яго, Сідарава, Дуня майстрыца, што браць, што гатаваць, што на стол падаць, ні адна вясковая баба нераўня ёй. Грыб бачыць яшчэ пад зямлёю, выкарпае, дастане з-пад зямлі. I дзеці ў яе ўдаліся, Петрык і Раман, большанькія. Падрастаюць і другія Місцючкі, таксама, лічы, копанічкі, грыбы бачаць і ўмеюць браць, як вожычкі пад дрэўцамі па лесе шныпараць. I калі ёсць у лесе хоць адзін грыб, не сумнявайся, яны яго не прамінуць. Тут яны ў маці сваю пайшлі, яго жонку. Мо ён, Сідар, і ўзяў Дуню за сябе з-за гэтых грыбоў. Дзевак жа было шмат, хоць гарод імі гарадзі. Колькі дзевак у вайну было, а ён прыгледзеў сабе Дуню, хоць твар у яе, як кажуць, партрэта не напішаш, у рамку яго не ўставіш, як ікону, на сцяне не павесіш. Рабенькая, што курачка, і сёння яшчэ рабенькая, хоць даўно ўжо не дзеўка, вастраносенькая, носік гэты быццам яшчэ пры нараджэнні такім задуманы, каб вынюхваць, што там, пад зямлёю, пад хвойкаю ці дубком расце, прыхавалася. I вочкі туды ж, на тры метры ў зямлю бачаць, што там яе ці суседчына ляжыць. Чорненькія, хуценькія, калі трэба. А не трэба, дык, здаецца, ці то крыху сляпая яна, ці то касенькая, на адной нейкай кропцы ўсярэдзіне сябе ці вонку, так і не зразумееш, сыдуцца, замкнуцца, стояцца, і здаецца, бы яна сама некуды адышла. I бі яе тады боем, крычы на яе крыкам, не пачуе, не вернецца. Ёсць у яе натура, характар, ён, Сідар, ведаў, каго ў жонкі сабе браць, што толку з тых красівых і бойкіх. Адкрасавалі яны ўжо сваё, адбайчылі. I знаку не засталося ад іх былой красы, нічога не засталося. А ў Дуні яго яшчэ з даваеннага часу настольніцы ў скрынях ляжаць.