La batalo de l' vivo
- Автор: Диккенс Чарльз
- Год: 1891
- Язык: эсперанто
- Переводчик: Ludoviko Lazaro Zamenhof
- Жанр: Классическая проза
Электронная книга - «La batalo de l' vivo». Краткое содержание книги:
La traduko estas de L.L. Zamenhof, unue publikigita en la gazeto «La Esperantisto» (1891, februaro–novembro); ĝi prezentas specialan intereson kiel teksto en la frua Esperanto.
Zamenhofo probable ne sciis pri la Disraelia «Juna Anglujo», kaj misinterpretis la ĉi-pecan “Old England” metonimie, laŭ la kontinenta modelo: «por esprimi la Maljunan Anglujon» (certe ne temis pri «maljunulara Anglujo», ĉar la tiamaj maljunuloj jam plene apartenis al la industria epoko). Kompreni la celatan signifon estas tiom pli malfacile, ke la Dikensa komparo lamas:
“Little Britain” ≠ “Great Britain”
ne similas al
“Young England” = “Old England”.
Sence ĝusta, sed senkalembura traduko estus «kiel oni diras „Juna Anglujo“ aludante ties rilaton al kaj diferencon de „Malnova Anglujo“»; aŭ eblus uzi la egale konfuzan neologismon «olda».
La konfuza „sie“
Alfredo diras al Grace {vidu en la teksto}:
Angle: “Marion and I had better have your true and steadfast qualities serving us here (…). I wouldn't carry them away, to sustain myself, if I could!”
Germane: „doch ist es besser für Marion und für mich, wenn uns dein beständiges und getreues Gemüt hier hilft (…). Selbst wenn ich es vermöchte, würde ich sie nicht meinetwegen mitnehmen.“
Z: «tamen estas pli bone por Marion kaj por mi, se via senŝanceliĝa kaj fidela animo nin tie ĉi subtenas (…). Eĉ se mi povus, mi ŝin ne pro mi forprenus»
La Dikensa metonimio “your true and steadfast qualities” supozeble estas akceptebla en la angla, sed ekz‑e ruse (kaj probable ankaŭ germane) ĝi sonas kiel ĝena malkleraĵo. J. Seybt do ŝanĝis «kvalitoj»n en «karaktero»n, vorton por kiu tia metonimia uzo estas pli kutima; kaj Z eĉ pli rektigis la frazon, rilatigante la epitetojn al la «animo», kien ili pli konvenas.
Tamen konsekvenco de tiaj korektoj estas la ŝanĝo de la nombro: la plurnombro angla (qualities) iĝis ununombro en la tradukoj (das Gemüt [K1847], animo [B1891]). J. Seybt preteratentis tion, kaj lasis sie (respondan al “them” = ilin). Siavice Z ne povus interpreti tiun sie alie ol «ŝin» (germane tiuj pronomoj koincidas). Rezultis io stranga, sence malklara. Nek B1910, nek KGM korektis tion.
(La rusa traduko [R1959] disigas la kvalitojn: «viaj fideleco kaj persistemo», tute forigante la ĝenan metonimion kaj konservante la pronomon «ilin».)
Tiraljoroj
Iam, antaŭ multe da jaroj, foliumante PIV-on, mi hazarde trafis la ekzotan vorton tiraljoro:
tiraljor/oZ [MIL] Izolita pafisto en armeo: malvolvi trupon tiraljore (aranĝi ĝin tiel, ke ĉiuj soldatoj estas malproksimaj unu de la aliaj).
Nun mi scias, ke ĝi aperis en la dua frazo de la Dua parto de B1891 (temas pri la procesoj kondukataj de la jurista firmao Snitchey & Craggs):
Kvankam oni propre ne povis diri, ke tiuj ĉi bataloj estus facilaj kaj vivaj bataloj de tiraljoroj — ĉar ordinare ili iradis tre malrapide kaj malfacile — oni tamen la partoprenon de la firmo en tiu rilato povis klasifiki sub tiu speco de skermado, ke ili jen ĵetadis pafon sur tiun ĉi plendanton, poste kuglon sur tiun defendanton, jen kun la tuta forto superfaladis sur teran propraĵon starantan sub sekvestracio, kaj poste denove havis batalon kun neregula korpuso de malgrandaj ŝuldantoj, ĝuste kiel estis la okazo kaj kiel la malamiko sin starigis kontraŭ ili.
Tiu teda satiraĵo estas fidela traduko el la germana:
Obgleich man eigentlich nicht sagen konnte, daß diese Kämpfe leichte und muntere Tirailleurgefechte waren – denn sie verliefen in der Regel sehr langsam und schwerfälig – so konnte man doch den Antheil der Firma daran insofern unter dieser Fechtart classifizieren, als sie jetzt einen Schuß auf diesen Kläger, dann eine Kugel auf jenen Vertheidiger absandten, jetzt mit aller Macht über ein unter Sequestration stehendes Grundstück herfielen, und dann wieder ein Scharmützel mit einem irregulären Corps kleiner Schuldner hatten, gerade wie sich die Gelegenheit darbot und der Feind sich ihnen entgegenstellte.