БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ
- Автор: Найдзюк Язэп, Касяк Іван
- Год: 1993
- Язык: белорусский
- Год: Навука і тэхніка
- ISBN: 5343014585
- Жанр: История
Электронная книга - «БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ». Краткое содержание книги:
Случчына такім чынам дала Беларусі шмат змагароў за лепшую долю, шмат выдатных дзеячоў.
Учынкі палякоў у дачыненьнях да беларусаў і летувісаў збліжалі гэтыя два народы і 11 лістапада 1920 году Урады Летувы і Беларусі падпісалі новую ўмову аб узаемнай дапамозе.
Паводле гэтае ўмовы, Беларускі Урад абяцаў аддаць усе сфармаваныя ім на летувіскай тэрыторыі беларускія аддзелы для выкарыстаньня Летувіскага Ураду, а ў часе плебісцыту між Летувай і Польшчай далажыць усіх стараньняў, каб беларусы аддалі свае галасы на карысьць Летувы. Справа мяжы між Летувай і Беларусяй мела быць вырашаная шляхам добраахвотнага ўзаемнага паразуменьня. Да гэтага-ж часу месцы, якія знаходзяцца ў Летувіскай Рэспубліцы і маюць перавагу беларускага жыхарства, павінны кіравацца на аснове нацыянальна-тэрытарыяльнай аўтаноміі. Апрача таго, Летувіскі Урад мусіў даць Беларускаму Ураду афіцыяльнае месца прабываньня і памагчы здабыць грашовую замежную пазыку. Пры чужых урадах Беларускі і Летувіскі Урады забавязваліся падтрымліваць сябе ўзаемна.
Беларускія і Летувіскія сілы былі, аднак, заслабыя, каб перашкодзіць рэалізацыі польскіх і бальшавіцкіх плянаў.
18 сакавіка 1921 году прадстаўнікі Польшчы і Саветаў дабілі ў Рызе торг і Беларусь падзялілі. Саветы затрымалі пад сваёй уладай этнаграфічна беларускае тэрыторыі каля 300 000 кв. км з жыхарствам да 10 мільёнаў чалавек. Польшча — больш 100 000 кв. км з жыхарствам каля 4 мільёнаў чалавек. Пры гэтым частка беларускіх этнаграфічных тэрыторыяў з беларускім жыхарствам трапіла ў межы Лацьвійскае і Летувіскае рэспублікаў.
Рыскі трактат і падзел Беларусі ня спыніў дзейнасьці Рады Беларускае Народнае Рэспублікі і Беларускага Ураду. Яны, будучы на эміграцыі, далей дзеілі дыплёматычнымі ходамі, мэмарыяламі, баронячы Беларускую Народную Рэспубліку і беларускі народ ад наступу чужынцаў ды іхнай эксплёатацыі і дэнацыяналізацыйнае работы.
25 —28 верасьня 1921 году ў Празе Чэскай адбылася Беларуская Нацыянальна -Палітычная Нарада, дзе сьцьверджана, што:
«а) Беларусь зьяўляецца краем працоўнага беларускага сялянства, работнікаў і працоўнай інтэлігенцыі, дзеля чаго Беларусь павінна быць дзяржавай працоўнага народу.
б)Беларусь павінна быць дзяржавай непадзельнай і ні ад каго не залежнай. Нарада зазначае, што ніякія гэтак званыя арыентацыі ня могуць быць падставай дзяржаўнага будаўніцтва Беларусі. Адзінай асновай дзяржавы,адзінай сілай, якая збудуе Беларусь і забясьпечыць ёй нармальнае разьвіцьцё, зьяўляецца сам працоўны беларускі народ.
в)Пасьля зьдзейсьненьня беларускае дзяржаўнасьці,пасьля таго, як на беларускай зямлі запануе ўласная, ні ад кога незалежная ўлада, Беларусь працягне руку згоды дзеля вольнага саюзу ўсім народам, з якімі жыве побач і якіх яна лічыць за роўных братоў сваіх. Першай мэтай гэткага саюзу павінна быць узаемная абарона народных вольнасьцяў, якія здабудуць народы сваёй барацьбой».
Прыймаючы пад увагу сучасны стан Беларусі, Беларуская Нацыянальна -Палітычная Нарада зазначае:
«а) што адзіным законадаўчым органам Беларусі зьяўляецца Рада БНР, якая мае пераймальнасьць улады ад Беларускага Кангрэсу 1917 г.;
б) што адзінай адказнай уладай Беларусі зьяўляецца Урад БНР, які мае мандат ад Рады БНР.
Прыймаючы пад увагу, што праца Ураду БНР адпавядае тым мэтам, якія прынятыя Нарадай і што ў першую чаргу яна кіруецца да абароны непадзельнасьці і незалежнасьці Беларусі, Беларуская Нацыянальна-Палітычная Нарада пастанаўляе аб'яднаць каля ўраду БНР сілы ўсіх беларускіх партыяў, арганізацыяў і груп дзеля дзяржаўнага будаўніцтва Беларусі».
Нічога, аднак, не дапамаглі ўсе стараньні Рады БНР і Беларускага Ураду ды ўсіх беларусаў. Дужыя гэтага сьвету былі глухія на беларускія галасы. Яны ня чулі ані голасу Рады БНР, ані голасу Беларускае Нацыянальна-Палітычнае Нарады, як ня чулі раней голасу беларускіх уцекачоў, што на 10-тысячным мітынгу ў Пецярбурзе гэтак зварачаліся да дэмакратаў Расеі, Заходняй Эўропы, Амэрыкі і Усходу:
«Браты! Між межамі Расеі, Польшчы, Украіны і Летувы мірна жыве працавітая Беларусь. Яна да нікога ня мела злосьці і не старалася каго-небудзь паняволіць. Дзякуючы якраз таму, што жыла яна мірна і была занятая ўпорыстай і чэснай работай на сваіх нівах, іншыя народы, больш дужыя, пачародна падпарадкоўвалі яе сабе, заводзілі свае парадкі і ністожылі ейную самабытнасьць. Вялікая Расейская Рэвалюцыя, вызваліўшы працоўныя масы, вызваліла і сялянскую Беларусь. Беларускі працоўны народ пачуўся гаспадаром, ён гатовы быў будаваць сваё гаспадарства, паводлё вымогаў сваіх звычаяў I культуры, захоўваючы вышэйшыя прынцыпы братэрства, свабоды і роўнасьці. Але нядоўга беларускае сялянства і работнікі маглі цешыцца здабычамі рэвалюцыі. Чужыя імпэрыялістыя вераломна ўлезьлі ў сэрца Беларусі, захапілі землі, лясы, вёскі, гарады, увялі сваю паліцыю і пачалі ліквідаваць усё тое, аб чым лятуцеў беларускі народ даўгія стагодзьдзі і што было куплена ім дарагой цаной няволі і паніжэньня.