БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ

У рэзалюцыі зьезду ад 14.Х1.1920 году было сказана: «Першы Беларускі Зьезд Случчыны, скліканы ў ліку 107 асобаў, вітае Найвышэйшую Раду Беларускае Народнае Рэспублікі і заяўляе, што ўсе свае сілы аддасьць на адбудову Бацькаўшчыны, катэгарычна пратэстуе супроць заняцьця нашае бацькаўшчыны чужацкімі і самазванчымі савецкімі ўладамі. Хай жыве вольная, незалежная Народная Беларуская Рэспубліка ў яе этнаграфічных межах!»

Незадоўга пасьля зьезду, 21.XI. 1920 году, Рада Случчыны выдала дэклярацыю, дзе гаварылася: «У мамэнт самавызначэньня ўсіх народаў і змаганьня іх за сваю самастойнасьць і свабоду Беларуская Рада Случчыны выконвае волю сялянства, паслаўшага яе і даверыўшага ёй абарону незалежнасьці нашай Бацькаўшчыны Беларусі, заяўляе ўсяму сьвету аб дамаганьнях, намерах беларускага сялянства, аб тым, што Беларусь павінна быць вольнай незалежнай Рэспублікай у яе этнаграфічных межах. Абвяшчаючы аб гэтым і зьяўляючыся выразіцелькай волі народу, Слуцкая Рада дэкляруе цьвёрда стаяць за незалежнасьць роднае Беларусі і бараніць інтарэсы сялянства ад гвалту з боку чужаземных захопнікаў і ў выпадку патрэбы нават сілаю аружжа, ня гледзячы на лічбовую перавагу ворага, думаючы, што наша справа — справа праўдзівая, а праўда заўсёды закрасуе».

Ня гледзячы на такое становішча Рады Случчыны, бальшавікі ў 1920 годзе ў канцы лістапада, калі палякі пачалі ізноў адступаць на захад, бяз ніякага папярэджаньня займалі Случчыну. Адважныя случчакі, верныя сваёй пастанове, хапіліся за зброю і самі запынялі бальшавіцкі наступ. У валасьцёх і вёсках паўставалі Беларускія Нацыянальныя Камітэты, арганізавалася самаабарона. Рада Случчыны тварыла рэгулярныя вайсковыя беларускія аддзелы, ядром якіх сталася народная міліцыя. Тымчасам бальшавікі набліжаліся ўжо да Слуцку. Час быў кароткі, і абарона не зарганізавалася; дзеля таго галоўнае вайсковае беларускае камандваньне, створанае пры Радзе Случчыны, выдала загад аддзелам і міліцыі пакінуць Слуцк і зьбірацца ў Семежаве; дзе агулам згуртавалася каля 10 000 паўстанцаў. Тут-жа ў Семежаве стварыўся беларускі Слуцкі полк пад камандваньнем палкоўніка Гаўрыловіча, і зараз-жа, хоць ня меў дастатковае колькасьці зброі і амуніцыі, прыступіў да збройнага змаганьня з бальшавікамі. У міжчасе ў Семежаве паўстаў і другі беларускі Грозаўскі полк, складзены пераважна з моладзі Грозава, пад камандваньнем капітана Семянюка. З Слуцкага-ж і Грозаўскага палкоў стварылася першая Слуцкая дывізія, камандваньне якой спачатку даручылі капітану Анцыповічу, а пасьля капітану Сокал-Кутылоўскаму. Гэтак зарганізаваная першая беларуская дывізія 27 лістапада 1920 году пайшла ў крывавы бой за родную Беларусь. Баі разгортваліся каля вёсак Быстрыцы, Верабейчыцаў, Васільчыцаў, Чарнагубава, Васілішак, Дашнова, Лютавіч, Мацкевічаў, каля Копыля, Цімкавічаў, Вызны ды інш. Шмат дзе паўстанцам удавалася ня толькі паўстрымаць бальшавікоў, але і адбіраць ад іх вёскі і местачкі. Так, прыкладам, паўстанцы адабралі ад бальшавікоў Цімкавічы і іншыя мясцовасьці. Бальшавікі мелі вялікія страты забітымі і параненымі. Шмат чырвонаармейцаў слухалі заклік Рады Случчыны, якая зварочвалася да іх з адмысловымі адозвамі, і здаваліся ў палон або пераходзілі ў шэрагі паўстанцаў. Бачачы гэта, бальшавіцкае камандваньне накіравала супроць паўстанцаў найбольш верныя камуністычныя аддзелы, якія ня так лёгка здаваліся ды праводзілі масавыя арышты і расстрэлы сярод жыхарства. БеларускІя паўстанцы, ня маючы належнае колькасьці зброі і амуніцыі, не маглі далей даваць адпору бальшавіком і мусілі адступаць да ракі Лань. Пасьля ўсё-ж яшчэ колькі разоў паўстанцам удавалася рабіць удалыя контратакі і здабываць перамогі, але абараніць Беларусь ад бальшавікоў яны не маглі. 28 сьнежня 1920 году Слуцкая дывізія прымушана была перайсьці польскую мяжу. Тут яе палякі абяззброілі і інтэрнавалі спачатку каля Сіняўкі, а пасьля ў Беластоку.Частка паўстанцаў, аднак, не аддала зброі паляком. Гэтыя паўстанцы пайшлі ў слуцкія лясы, зарганізаваліся ў аддзелы і яшчэ праз цэлыя гады з нячуванай упартасьцю змагаліся з бальшавікамі, аж пакуль зусім ня былі пераможаныя.