Вялікія дарогі [пра мінулае]

Кастусь сустрэў тут паэта-случчака Янку Зотава, зь якім яны былі суседзямі ў доме ў Рэгэнзбурзе. Тады ягоная жонка не палюбіла маладзейшай за яе Галіны і, прыраўнаваўшы свайго чалавека, трымала яго на адлегласьці, а з Галяй без дай прычыны перастала гаварыць. Гэтая адчужанасьць, на жаль, адчувалася цяпер і тут...

І вось настаў дзень, калі Кастусёву сям'ю паклікалі на параплаў. Рэчы былі ўжо здадзеныя, людзі з чамаданамі выстраіліся ў чарзе на каменнай набярэжнай. Перад імі стаяў прышвартаваны вялізны параплаў Блэчборд. Людзей пускалі на яго паводле сьпісу.

Кастусь адразу запісаўся на працу друкаваць на машынцы розныя параплаўныя навіны. Запісваліся людзі на працу на кухню, у параплаўную паліцыю. Кажны ўладкоўваўся, як мог.

На другі дзень, як толькі выплылі з Брытанскага праліву, параплаў пачало гойдаць. Яго ўздымала на вяршыліну хвалі і адтуль кідала ў прадоньне, нібы трэску. То нос заглыбляўся ў салёную белапенную ваду, а зад узносіла ўгору, то нос ішоў ўверх, а зад абмываўся прыбоем пеністых хваляў. Калі ў першы дзень палуба з раньня да вечара была поўная натоўпам цікавых гледачоў, дык цяпер ні адзін не паказваўся на ёй.

Людзі пачалі хварэць морскай хваробай. Яны бездапаможна ляжалі на ніжэйшых уступах, прамежных пляцоўках і ў каютах.

Кастусь цярпеў, як і іншыя. Дачушцы Зосі было вельмі дрэнна. Адна Галіна глытала таблеткі, што далі на параплаве, і пачувала сябе параўнаўча ня блага. Дзякуючы гэтаму яна ўвесь час была пры Зосі й дапамагала ёй пераносіць нядугу. Дні тры доўжыўся гэты шторм.

Апошнія дні перад прыездам ізноў было поўна народу на палубе. Усе пачувалі сябе добра. Людзі поўніліся новымі надзеямі. Толькі перад самым Нью-Ёркам сталася вядомым, што порт ня можа прыняць людзей гэтага транспарту, бо там забастоўка партовых грузчыкаў. Павярнулі ў бок порту ў Бостан. На наступны дзень высадзіліся на вялікай пляцоўцы, дзе перачакалі да вечара, і толькі ўжо ўначы прыехалі на Пэнсыльванскі вакзал у Нью-Ёрку.

Тут на вакзале людзей сустракалі спонсары, забіралі іх у машыны й адвозілі па прызначэньні.

Кастусь з Галінай і Зосяй доўга сядзелі на вакзале, чакаючы свайго спонсара. Прайшло паўгадзіны, і на вакзале паказалася знаёмая ім постаць пісьменьніка Юльяна Сьвіслацкага. Ён адразу заўважыў іх у парадзелым да тога часу натоўпе і скіраваўся вітаць сям'ю Кастуся на амэрыканскай зямлі. Юльян кінуўся ў абдымкі сваіх знаёмых, нібы да сваіх блізкіх родзічаў, забраў іх чамаданы й павёў за сабою. У машыне іх чакаў шофэр, які памог сесьці, паклаў у багажнік рэчы й хутка павёз іх уздоўж даўгіх роўных вуліц Нью-Ёрку.