Вялікія дарогі [пра мінулае]

Але дома іх чакала радасьць. Малая Зоська пачала хадзіць, без дапамогі якой-небудзь апоры. Яна зусім самастойна хадзіла з аднаго кутка пакою ў другі. Маладым бацькам было надзвычайна цікава й прыемна назіраць першыя крокі іхняга нашчадка. Так у радасьці забывалася тое, што здарылася ў лесе.

Прайшло яшчэ багата часу пакуль у амэрыканскім Кангрэсе пачалі абмяркоўваць закон аб дапушчэньні перамешчаных асобаў у Амэрыку. Было многа праціўнікаў гэтае прапановы. Аднак за дапушчэньне ўцекачоў у краіну выступіў сам Прэзыдэнт ЗША, Труман. Ён даводзіў, што яны - змагары за свабоду, за якую гарою стаіць і Амэрыка. Дзякуючы ягонай наважанасьці і пераканальнасьці ягоных довадаў, амэрыканскі Кангрэс ухваліў той закон. Хутка пачалася масавая эміграцыя ўцекачоў. Пачаў чакаць свае чаргі й Кастусь з сям'ёй. Далека ня ўсё было проста, і чакаць Кастусю давялося неспадзявана доўга. Прышлося ўладзіцца выкладчыкам ангельскае мовы ў прафэсыйнай школе й цярпліва чакаць канца бясконцае праверкі. А ў гэты час якраз амэрыканскі Кангрэс ухваліў новы закон, паводле якога ў Штаты не дапушчаліся колішнія супрацоўнікі дыктатарскіх рэжымаў: нацысцкага й савецкага. Выглядала, што нарэшце амэрыканцы адумаліся і ўзяліся за розум.

Ня думаў тады Кастусь, што гэты закон Мак Карана будзе датычыць і яго. Калі сям'я прайшла ўсе камісыі й экзамены і ўжо атрымала візу на ўезд у Амэрыку, за іх узялася апошняя вышэйшая інстанцыя - Служба Эміграцыі й Натуралізацыі. Тая штодня адмаўляла ў праве на эміграцыю ў Штаты дзесяткам людзей з Савецкага Саюзу. Кастусю, як былому настаўніку, было адмоўлена на той падставе, што ён працаваў у савецкай школе, якой кіравалі камуністы. Дарма, што Кастусь быў беспартыйны й пацярпеў ад савецкага ладу, быў у выгнаньні ды яшчэ другі раз арыштаваны ў першы-ж дзень вайны. Гэта ня бралася пад увагу. Кастусь быў вымушаны застацца ў Мюнхэне й чакаць вынікаў свае апэляцыі. Тым часам ён адчыніў сваю кантору па юрыдычнай дапамозе ўцекачам, перакладаў іх дакуманты на ангельскую мову.

Аднойчы Кастусь вырашыў напісаць ліст самому аўтару тога закону сэнатару Мак Карану ў Вашынгтон. Пісаў колькі дзён, прывёў многа фактаў, калі ахвяры камуністычнага перасьледу сталіся акурат новымі ахвярамі такога закону. Апісаў падрабязна гісторыю свайго жыцьця. Паслаў ліст і стаў чакаць. Тымчасам мясцовы камітэт Службы Эміграцыі й Натуралізацыі адхіліў апэляцыю Кастуся й прышлося пасылаць новую ажно ў Вашынгтон. Прайшло колькі месяцаў. У газэтах паведамлялася, што амэрыканскі Кангрэс прыняў колькі паправак да закону Мак Карана. Тых, хто змушаны быў сілаю супрацоўнічаць з дыктатарскімі рэжымамі, дапушчалася ў Амэрыку.