Пан Тадэвуш, або Апошні наезд у Літве

А што датычыцца з Сапліцам даўняй звады, Дык тут не суд, а мой Сцізорычак дасць рады. А як Мацей паможа з Розгай весці спрэчку, То мы, мапанку, ўдвух з Сапліцаў зробім сечку». «О брава! — ўскрыкнуў Граф. — Твой план гота-сармацкі Мілейшы мне на шмат, чым гоман адвакацкі. Ты ведаеш, на ўсю краіну шуму будзе, Бо аб падобных справах і не помняць людзі, Дык пагуляем. За маё тут прабыванне, За два гады, хто біўся? За мяжу сяляне! А ў тым нашэсці нашым кроў паліцца можа. Я раз, калі яшчэ бываў у падарожжах, Такі паход праводзіў з князем у Сыцылы. Тады ў яго бандыты зяця захапілі І выкупу ад сваякоў патрабавалі. Мы хутка слугаў і васалаў пазбіралі І — к ім. Я сам аж двух забіў з таго іх зброду, У табар іхні ўскочыў, вязню даў свабоду. Ах, дарагі Гервазы! Што за трыумфальны Быў наш зварот дамоў геройска-феадальны! Народ нас з кветкамі сустрэў, а дочка князя На грудзі ўпала мне ва ўдзячнасці й экстазе. Калі ж прыбыў я ўжо ў Палерма, ўсе газеты І ўсе жанчыны славілі выпадак гэты. І на’т раманс надрукавалі аб здарэнні, Дзе прозвішча маё названа і найменні. Раманс завецца „Граф, або Пра таямніцы Бірбанта-рокка замка“. Ці тут ёсць цямніцы?» «Ёсць, — адказаў Гервазы, — варта падзівіцца. Было ў іх і віно, ды выпілі Сапліцы». «Жакеяў,— Граф сказаў,— таксама ўзброіць можам, Васалаў клікнем з сёл». «Лакеяў? Крый вас, Божа! — Гервазы ўскрыкнуў. — Вы разважце толькі самі, Які ж наезд з лакеямі ды з мужыкамі? Не цяміце ў наездах, бачу, вы нічога. Вусалаў — рэч другая. Вусачы — падмога! А мы ў засценках лёгка знойдзем іх, мапанку! Адно даць знаць у Добрынь, Центычы, Рубанку. Здаўна там шляхта рыцарская пражывае І ад вякоў Гарэшкаў роду спачувае, Яны Сапліцаў ненавідзяць усе чыста, Адтуль вось і збяру я вусачоў са трыста. Мая ў тым справа. Вы ж вяртайцеся ў палацы Паспаць, бо заўтра вас чакае многа працы. Пара даўно: пяюць другія пеўні, пане. Я папільную замка, покуль дзень настане. І ў Добрынь вырушу, як след, з самога ранку». На словы гэтыя Граф адступіўся з ганку І глянуў, адыходзячы, ў дзіру байніцы. А ўбачыўшы агнёў шмат у двары Сапліцы: «Ілюмінуйце! — крыкнуў,— заўтра будзе змрочна Ў вас, а ў замку светла — гэта відавочна!» Гервазы сеў у кут, да сценкі прытуліўся І галавою, поўнай дум, уніз хіліўся, А месяц асвяціў ягоны чэрап лысы. На ім стары вычэрчваў пальцам знакі, рысы — Відаць, што распрацоўваў новы план ваенны. На вочы стаў насоўвацца цяжар каменны, Дык рушыў галавой, каб цалкам не забыцца, I, па штодзённай звычцы, спрабаваў маліцца. Але паміж адной малітвай і другою Пачалі мары плысці доўгай чарадою: І Ключнік бачыць зноў паноў з Гарэшкаў роду — Усе яны са зброяй, з імі шмат народу. А кожны круціць вус, глядзіць сурова, Замерваецца шабляй грозна, хоць без слова. За імі воддаль ціхі цень адзін крануўся З крывавымі грудзьмі. Гервазы здрыгануўся, Бо Стольніка пазнаў, пачаў хрысціцца скора, Гнаць сон цяжкі. А каб вярнуць сабе бадзёрасць. Маліцца зной пачаў за ўсіх памёршьгх душы. Зноў склеіліся вочы, зазванілі вушы. І бачыць гурму шляхты, сонечную зброю: Наезд! Карэлічы! Вядзе ўсіх Рымша к бою! І бачыць сам сябе, як конны з грозным крыкам Ляціць у бой з мячом бязлітасным вялікім; Расшпіленая рвецца ўгору тарататка, І з вуха з’ехала назад канфедэратка. Ляціць ён і сустрэчных валіць, рэжа, коле І на канец Сапліцу паліць у стадоле. Ды вось паблыталіся думкі бесталкова, І так заснуў апошні ключнік Гарашкова.