Rozmowa w „Katedrze”

Hektor: łączność z komitetem strajkowym tramwajarzy została zerwana, kiedy policja zajęła lokal związkowy.

– Wydział rolniczy odmawia udziału, inżynieria też, Seminarium Nauczycielskie też, co do Katolickiego jeszcze nic nie wiemy – powiedział Washington. – Uniwersytety w Cuzco i Arequipie zajęte przez policję, a w Trujillo wycofali się. Tak mniej więcej przedstawia się sytuacja. To niemal pewne, że dziś wieczorem na zebraniu Zrzeszenia padnie wniosek, żeby zakończyć strajk. W ciągu najbliższej godziny musimy ustalić nasze stanowisko w tej sprawie.

Wydawało się, że nie będzie żadnej dyskusji, myśli, że wszyscy są jednego zdania. Hektor: rozruchy rozbudziły świadomość polityczną wśród studentów, teraz trzeba przycichnąć, zanim zdążą zlikwidować Zrzeszenie. Solórzano: przerwać strajk, owszem, ale tylko po to, aby natychmiast wziąć się za przygotowanie do następnej akcji, o szerszym zasięgu i lepiej zorganizowanej. Santiago: tak, i zaraz zacząć kampanię o uwolnienie aresztowanych studentów. Washington: z tych dni walki wynieśliśmy wiele doświadczeń i wskazówek na przyszłość, Frakcja uniwersytecka Cahuide przeszła ogniową próbę; on też jest za zakończeniem strajku po to, aby móc zebrać nowe siły.

– Chciałbym wam coś powiedzieć, towarzysze – rzekł Llaque swoim wątłym, nieśmiałym głosikiem, w którym jednak nie czuło się wahania. – Przecież kiedy Frakcja postanowiła poprzeć strajk tramwajarzy, już o tym wszystkim wiedzieliśmy.

O czym wiedzieliśmy? Że związki zawodowe są słabe, bo prawdziwi przywódcy robotniczy poumierali albo siedzą po więzieniach czy na wygnaniu; że strajk wywoła represje i aresztowania; i że inne uniwersytety odwrócą się od San Marcos. Czyśmy tego nie wiedzieli, towarzysze, czyśmy nie przewidzieli? Jego mała rączka unosiła się i opadała tuż przy twojej twarzy, Zavalita, a cichy głos nalegał, powtarzał, przekonywał. Wiedzieliśmy, że strajk będzie miał takie skutki; że zmusi rząd do zrzucenia maski; i że cała brutalność władz wyjdzie na jaw bez żadnych osłonek. Sytuacja jest niedobra, mówicie? Bo trzy uniwersytety zajęte i co najmniej pięćdziesięciu przywódców robotniczych i studenckich aresztowano? A błyskawiczne wiece na Jirón de la Unión? A sam fakt, że prasa burżuazyjna musiała informować o represjach?

To jeszcze mało? To pierwsze na taką skalę wystąpienie przeciw Odrli, pierwsze pęknięcie tyloletniej nienaruszonej dyktatury. I to jest złe? Czy nie jest nonsensem wycofywać się w takiej chwili? Czy nie rozsądniej byłoby postarać się zwiększyć zasięg rozruchów i zradykalizować je? Trzeba oceniać sytuację nie z reformistycznego punktu widzenia, ale w sposób rewolucyjny, towarzysze. Umilkł, a oni zbici z tropu, patrzyli na niego i na siebie nawzajem.

– Jeżeli apriści i niezależni są zgodni co do tego, żeby zakończyć strajk, to my nic nie możemy zrobić – powiedział w końcu Solórzano.

– Możemy przystąpić do walki, towarzysze – powiedział Llaque.

I wtedy, myśli, otworzyły się drzwi i weszło tych dwoje. Aida pierwsza, szybko, i już stała na środku pokoju; Jacobo z tyłu, za nią.

– Najwyższy czas – powiedział Washington. – Już się niepokoiliśmy.

– Jacobo mnie zamknął i nie pozwolił iść na Uniwersytet Katolicki – jednym tchem, myśli, jakby klepała wyuczoną lekcję. – i on też nie poszedł na spotkanie, które mu naznaczyła Frakcja. Proszę o usunięcie go z partii.

– Teraz rozumiem, czemu przez tyle lat dusiłeś to w sobie, Zavalita – powiedział Garlitos.

Stała pomiędzy dwoma krzesłami, pod wiszącą u sufitu żarówką, zacisnęła pięści, oczy jej latały, usta się trzęsły. Pokój nagle zmalał, zabrakło powietrza. Patrzyli na nią jak sparaliżowani, przełykali ślinę, Hektor się pocił. Tuż przy tobie, blisko, oddech Aidy, Zavalita, jej cień chyboczący na podłodze. Czułeś suchość w gardle, gryzłeś wargi, serce ci waliło.

– Zaraz, towarzyszko, spokojnie – powiedział Washington. My tu właśnie…

– A poza tym groził, że się zabije, bo mu powiedziałam, że już z nim nie będę – aż zsiniała, myśli, oczy miała szeroko otwarte i wypluwała słowa, jakby parzyły ją w język. – Musiałam kłamać, żeby mi pozwolił wyjść. Proszę, żeby go usunięto.

– Ziemia się otworzyła – powiedział Santiago. – Nie dlatego, że tak wobec wszystkich wynikła tamta sprawa. Tylko ta cała kotłowanina, Garlitos, te awantury, zamykanie w domu i szantażowanie samobójstwem.

– Nie masz nic więcej do powiedzenia? – rzekł w końcu Washington.