Паслухайце нацыяналіста
- Автор: Астапенка Анатоль
- Год: 2000
- Язык: белорусский
- Год: Raštijos Draugija
- ISBN: 9986-437-04-2
- Жанр: История
Электронная книга - «Паслухайце нацыяналіста». Краткое содержание книги:
Вось адкуль у Заходняй Беларусi столькi палякаў! Яны "ўтваралiся" ў два заходы: першы – гэта разглядваемы намі перыяд, другi заход – перыяд пасля далучэння заходнiх абласцей Беларусi да Польшчы пасля Рыжскага дагавору 1921 г.
Адносна часоў пасля 1839 г. цiкавыя звесткi прыводзяцца ў артыкуле В.Грыгор'евай i iншых "Уніяцтва ў Беларусi; ад Полацкага сабора 1839 г. да нашых дзён". Яна прыводзіць такi факт: у 1840 г. Святы Сiнод загадаў духавенству чытаць казаннi на простай мове. Высветлiлася, "што унiяцкiя святары лепш ведаюць польскую мову, чым беларускую"(стар. 123. "З гiсторыi унiяцтва..."). Вось вам i "нацвера" беларусаў, як цяпер любяць гаварыць! Прывяду яшчэ вытрымку з таго ж артыкула В.Грыгор'евай: "20-га студзеня 1855 г. Вiцебскi, Смаленскi і Магiлёўскi генерал-губернатар Iгнацьеў пiсаў, што былыя унiяцкiя святары пры пераходзе ў праваслаўе "не изменили прежних обычаев своих, с польским языком сохранили они все представления прежних наставников...Большая часть крестьян не только не знает ни одной молитвы, но даже на вопрос: какой они веры, и при дальнейшем объяснении прибавляет: прежде польской были, а теперь, кажется, русской". Такое ўражанне: сам тэрмiн "унiя" быў мала вядомы простаму народу. Характэрна яшчэ i тое, што ў пытаннях рэлігii ў беларусаў к XIX стагоддзю склаўся спрошчаны падыход: – “веры польскай” – (унiя i каталiцызм), i "веры рускай" – праваслаўе. I такое ўяўленне, дарэчы, засталося да нашага часу! Каталiк – значыць, паляк, праваслаўны – рускi.
Пасля 1839 года працэс пераводу уніяцкіх прыходаў у праваслаўныя пайшоў вельмі бурна. Але, як гэта часта бывае, гэты працэс выклікаў таксама і рэакцыю адмаўлення праваслаўя, якое «прадастаўлялася» ў расійскім варыянце. Менавіта з сярэдзіны ХІХ стагоддзя пачала складвацца (у першыню!) нечаканая і даволі дзіўная сітуацыя: вера бацькоў – праваслаўе – ў сваім новым, маскоўскім", выглядзе стала для беларусаў Паўночна-Заходняга краю Расіі ў многіх адносінах не «свойскай» верай, не «мужыцкай», а як і каталіцызм – «панскай» верай. Бо яна таксама ішла ад паноў, але ўжо не польскай, а расійскай арыентацыі. Менавіта ў гэтыя часы (сярэдзіна ХІХ – пачатак ХХ стагоддзя) грэка-каталіцызм быў найбольш блізкай рэлігіяй да народа. Гэта быў своеасаблівы "пераходны перыяд" – праваслаўе яшчэ не было прынята ў сваёй новай форме, але і унія імкліва губляла свае пазіцыі на карысць "добра забытага" старога – праваслаўя. Мноства уніяцкіх цэркваў становяцца праваслаўнымі. Калі на 1864 г. колькасць праваслаўнага насельніцтва складала 2 млн. 502 тыс. чалавек, то к 1897 г. вырасла да 5 млн. 114 тыс. (Канфесіі на Беларусі, Мн., 1998). Але і для каталіцкіх прыходаў гэтыя часы былі "улоўнымі". Колькасць каталікоў павялічылася ў той жа перыяд з 1 млн. 333 тыс. да 1 млн. 947 тыс. Пераход у каталіцызм пачаўся яшчэ больш актыўна пасля 1905 года з прыняццём "дэкрэта аб верацярпімасці". Да касцёла многіх сялян прыцягвала ягоная большая абрадавая, вонкавая прастата. За часы уніі многія настолькі прывыклі да спрашчоных абрадаў набажэнства, да мяккіх пастоў, якія ўсё больш укараняліся з практыкі касцёла, што праваслаўны (усходні!) абрад не надта прывабліваў іх. І яны станавіліся каталікамі.
Чацвёрты перыяд
(Лютаўская рэвалюцыя 1917 г. – канец 80-х гадоў ХХ стагоддзя)
Рэвалюцыя 1917 года і грамадзянская вайна выклікалі вялізную палітычную актыўнасць народных мас, што ў выніку прывяло да цалкам новай рэлігійнай сітуацыі ў Расійскай імперыі, якая пазней стала СССР. У чым жа праявіліся гэтыя глабальныя змены?
Перш за ўсё у рэлігійнай сферы пачаў дзейнічаць моцны палітычны фактар. Напрыклад, вядомыя лідэры беларускай сацыял-дэмакратыі Іван і Антон Луцкевічы вялікую працу вялі па аднаўленню уніі. Больш таго, цэлая партыя – БХДЗ (Беларуская Хрысціянска-дэмакратычная Злучнасць) ставіла сваёй мэтай аб’яднанне каталікоў з праваслаўнымі ў унію. Аднак і гэтыя новыя крокі па адраджэнню уніяцтва былі асуджаны на правал. Пачаўся агульны наступ на рэлігію без разбору канфесій. І галоўны удар прыняло на сябе праваслаўе. Па-сутнасці новай усеабдымнай рэлігіяй стаў атэізм. Ён спарадзіў новыя абрады і традыцыі – традыцыі бездухоўнасці і маральнай дэградацыі. І кароткі перыяд уніяцкага адраджэння ў БССР першай паловы 20-х гадоў (дэкан Я.Белагаловы, экзарх Л.Фёдараў) хутка скончыўся поўным скасаваннем уніяцкіх прыходаў па ўсёй тэрыторыі Усходняй Беларусі.
На беларускіх землях, што адышлі да Польшчы пасля Рыжскага дагавору 1921 г., уніяцкія абшчыны, наадварот, пачалі аднаўляцца, і к 1932 г . іх лік дасягнуў 32-х. Перыяд з 1921 г. да 1939 г. , магчыма, найбольш значны ў гісторыі беларускага уніяцтва ХХ стагоддзя. У гэты перыяд ёсць што адзначыць у плане дасягненняў уніяцтва. Так, вядомая дзейнасць уніяцкага цэнтра ў Альбертыне, што пад Слонімам. З 1932 г. яго ўзначальваў Антон Неманцовіч, які выпускаў таксама беларускі часопіс «Да злучэння». Вядомая дзейнасць айца Льва Гарошкі ў Стоўбцах. Ім быў напісаны шэраг артыкулаў філасофска-рэлігійнага плана, а таксама створаны кнігі «Навука і рэлігія», «Душа» і іншыя.