Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі

17 кастрычніка 1941 года.

Фальварак Буркі.

Аказалася, што Сталін, хаця і грузін, не быў ніколі здраднікам Расіі. Проста Гітлер яго хітра ашукаў. Ён наўмысна доўгі час прыкідваўся сябрам, каб разам палякаў разбіць, бо Францыі баяўся. Потым абраў спрыяльны момант і, па-здрадніцку парушыўшы міждзяржаўныя дамовы, напаў на нас. Але гэтага яму таварыш Чэрчыль не даруе. Бо англічане – народ з вялікім гонарам і не любяць, калі хто-небудзь слова не трымае. Вось.

Заўважыў я, што пані Юзэфа заўсёды перад ежай кароткую малітву прамаўляе. А аднойчы яна ў мяне спытала:

– Ты, пэўна, не хрышчаны, бо ніколі нават не перахрысціўся.

Ня ведаў я, што ёй на гэта адказаць, але вырашыў схлусіць.

– Мяне маці сама ахрысціла, калі быў малым дзіцёнкам. Але маліцца не навучыла.

– Ведаю, што ў вас рэлігія знаходзіцца пад пераследам, – сказала пані Юзэфа. – Але гэта вельмі дрэнна. Я табе зараз растлумачу, чаму. Бо табе цяжка гэта зразумець. Вось, напрыклад, я хрысціянка. Гэта значыць, стараюся паступаць у сваім жыцці так, як нам Хрыстос наказаў. А найважнейшы ягоны наказ: “Любі бліжняга, як сябе самога”. Як ты лічыш: дрэнна так паступаць ці добра? Ці лепей любіць толькі сябе, а іншых ненавідзець?… Каб я не была хрысціянкай, дык і цябе з той бяды, у якой ты як чалавек апынуўся, не ратавала б. Навошта рызыкаваць дзеля чужога чалавека і да таго ж яшчэ ворага нашага. Бо ведаю, што вас вучылі толькі нянавісці і да Бога, і да іншых людзей. Але паколькі Хрыстос нам казаў нават ворагам прабачаць, а людзям у няшчасці дапамагаць, таму і я табе дапамагла. Вось: дапамагла табе толькі таму, што я хрысціянка. Ці гэта дрэнна?

– Гэта вельмі добра, пані Юзэфа! І я велізарна вам за гэта ўдзячны. Але Богу маліцца не ўмею. Запозна мяне гэтаму вучыць.

Некалькі разоў мы пра рэлігійныя справы размаўлялі. І ўрэшце я нават згадзіўся з тым, што хрысціяне – гэта не зусім подлыя людзі. Натуральна, не сказаў я ёй таго, што насамрэч думаю. Што кожная рэлігія – гэта махлярства, капіталістычныя хітрыкі і опіум для беднага люду. Гэтаму нас навучыла партыя, і так яно і ёсць. Бо каб рэлігія была чымсьці добрым, дык чаму такія мудрыя людзі, як Ленін і Сталін, лічылі яе шкоднай для пралетарыяту? Нават дапускаю, што гэта ўвогуле жыдоўская работа. У нас Троцкі здрадзіў Савецкаму Саюзу. А Хрыстос, напэўна, таксама быў рэакцыяністам і прыслугоўваў англа-амерыканскім капіталістам. Але гэтага я пані Юзэфе не сказаў, каб не зразумела часам, што я – чалавек культурны, а не нейкі там радавы, мужык ці рабочы.

Аднойчы яна мне сказала:

– Ведаеш што, Янка, паколькі ты хрысціянін, варта табе вывучыць хаця б адну малітву. Ёсць прыгожая малітва: Ойча наш. Пакінуў яе для нас сам Хрыстос. Калі ты пажадаеш і будзеш у стане, яна ўкажа табе ўсе тыя дарогі, якімі чалавек павінен кіравацца ў жыцці, асвеціць іх. Я навучу цябе гэтай малітве. А ты яе, для дабра сваёй душы, хоць раз у дзень прачытай, каб табе ў жыцці лепей вялося і каб зразумеў, што маеш у сабе несмяротную душу, а не пустку, якую бальшавікі запоўнілі злосцю і нянавісцю да людзей.

Вось пачала яна мяне гэтай малітве вучыць. А я мусіў на тое згадзіцца. Бо як жа не згадзіцца?… Ведаў, праўда, што і без гэтага яна б мяне не выгнала і дапамогі сваёй не пазбавіла. Але – падумаў я сабе – лепей гэтую справу ўлагодзіць палітычна. Тая яе малітва на шыі ў мяне вісець не будзе. Зрэшты, можа, нават калі мне і прыдасца. Зноў жа і пані Юзэфа яшчэ дабрэйшая да мяне будзе.

Не вельмі тая навука мне ішла спачатку. Цяжка было словы запомніць. Але праз некалькі дзён я ведаў усю малітву і разам з пані Юзэфай яе ўвечары прамаўляў. А яшчэ яна мяне хрысціцца навучыла.

Як тое маленне ў мяне пачалося, дык я зусім гумор страціў і шанаваць сябе перастаў. “Вось, – разважаў я, – як страшна апусціўся! Сам тыя рэлігійныя забабоны, якія заўсёды высмейваў, адпраўляць пачаў! Да чаго ж я, ідэйны камсамолец, крыштальна чэсны чалавек, дайшоў! Як нізка ўпаў! А ўсё з-за праклятай Германіі і з-за Гітлера!”

Але аднаго разу пачаў я над той малітвай задумвацца. І раптам усё зразумеў і вельмі ўсцешыўся. Гэта ж наша малітва – бальшавіцкая. Можна нават сказаць, што цалкам камуністычная. “Ойча наш…” Хто гэта?… Зразумела, што ЁН!… Заўсёды БАЦЬКАМ мы ЯГО называлі. “Святое імя тваё! Хай будзе воля твая!” Натуральна, што так. У любым выпадку да гэтага заўсёды імкнуліся. І – калі ўсё добра скончыцца – далей імкнуцца будзем. І з тым “хлебам штодзённым” таксама цалкам слушна. Бо толькі ад Яго, таварыша Сталіна, наш хлеб і жыццё залежалі. І з тымі “правіннасцямі нашымі” таксама рацыя! Трэба заўсёды правіннасці тыя ў сабе і навокал вышукваць і ўладам аб іх своечасова даносіць. Толькі з тым “небам” не вельмі згаджаўся. Але пазней дадумаўся, што гэта ўсяго толькі ў пераносным і агульным сэнсе акрэслена месцазнаходжанне Сонейка нашага. Таму замяніў я словы “каторы на небе” словамі: “каторы ў Крамлі”. Нават пра Гітлера ў той малітве ўзгадана: “Але пазбаў нас ад благога”… Гэта значыць ад той падлюгі германскай.

Калі я зразумеў усё гэта, дык вельмі ўсцешыўся і нават сам пані Юзэфе аб малітве нагадваў. Толькі словы “ў небе” замяняў у думках словамі “ў Крамлі”. І такім чынам нават вельмі ладна ў нас ішло. Яна сваё, а я – сваё. І абодва задаволеныя. А бацька Сталін не ўгнявіцца, што ўголас замест “у Крамлі” я казаў “на небе”. Думаў жа інакш. Вось.

Я нават сам час ад часу гэтую малітву прамаўляў і ў хуткім часе падабраў да яе рэвалюцыйную мелодыю і пачаў яе спяваць. Цяпер я вельмі ўдзячны пані Юзэфе, бо яна дакладна мне растлумачыла, што Сталін не здрадзіў. Таму ізноў свята ў яго веру, ізноў ЯМУ мае Запіскі прысвячаю. Бо, натуральна, і Чэрчыль вельмі паважаны чалавек, паколькі нас ад Гітлера ратуе. Але дзе там яму, індывіду з буржуйскім мінулым, з бацькам Расіі і ўсяго свету раўняцца!

ОЙЧА НАШ, КАТОРЫ Ў КРАМЛІ; СВЯТОЕ ІМЯ ТВАЁ! ХАЙ БУДЗЕ ВОЛЯ ТВАЯ! ХАЙ ПРЫЙДЗЕ ЦАРСТВА ТВАЁ, ЯК У КРАМЛІ, ТАК І Ў АСТАТНІМ СВЕЦЕ.