Migotliwy swiat

Gdyby uśmiechnął się przy tym, gdyby chociaż przez chwilę przez jego wyraziste oblicze przemknął ślad ukartowanej gry, na pewno rozległby się grzmot oklasków i okrzyki przedniej zabawy. Kruks patrzył jednak i mówił bardzo poważnie, co wywoływało na przekór jego dziwnym słowom przygnębiający nastrój. Jeszcze nie rozległy się protesty ani też ostre słowa potępienia tych, którzy traktują jako drwinę lub wyzwanie to wszystko, co wymyka się spod natychmiastowej kontroli szarych komórek, przyzwyczajonym do spokojnego przeżywania, zanim zgłębią sens zjawiska, a już zaczął pojawiać się na ich twarzach coraz wyraźniejszy obraz niezadowolenia. Totalna pogardliwa ironia wykrzywiała usta członków prezydium, skutkiem własnej lekkomyślności skazanych na czuwanie nad solidnym przebiegiem programu zajęć, nad odpowiednim szacunkiem do miejsca i dzieła, którym się zajmowali, przyczepiwszy do klap emblematy z kółkami i skrzydłami. Wszystko wyraźnie dostrzegła Tawi, sytuację jednak oceniła po swojemu. Miała wrażenie, że znalazła się na rozstajnych drogach swego losu, uczucie to określało jej nastrój, bezwiednie skojarzyła dzwoneczki, o których mówił Kruks, ze świeżym jeszcze obrazem napotkanej furmanki i dźwięku, który słyszała godzinę temu. Czekała, z zawieszonym na złotej nitce niepokojem młodzieńczego serca, na to, jak w końcu postąpi Kruks. Wydawało się, że zamierza załagodzić wzbierającą wobec niego niechęć — jego mowa dotyczyła teraz wielu spraw.

— Rozpatrzymy — mówił — chociażby pobieżnie anatomię i psychologię ruchu w powietrzu. Do dnia dzisiejszego latają tylko ptaki, owady i przedmioty, człowiek towarzyszy latającym przedmiotom, sam zaś latać nie może, poza przywidzeniami sennymi. Przyczepiając się do balonu, posiadającego właściwości jak gdyby samodzielnego organizmu, poruszającego się dowolnie w zależności od zmian atmosferycznych, człowiek znajduje się w sytuacji nie bardziej złożonej niż mszyca, siedząca na nasieniu dmuchawca, którego zerwał wiatr i unosi w przestrzeń. Samolot jak gdyby jeszcze dokładniej pozwala spojrzeć na te pomysły. Wyjaśnijmy jednak sens pragnienia, idei lotu, jego wyobrażony idealny stan. Nieuchronnie pojawia się tu przywidzenie senne, tylko jego pasjonująca arabeska podpowiada dobitnie, czym jest uduchowiony, czysty lot. Kieruje nim lekka i głęboka ekstaza; nieznane na jawie uczucia — na tyle dziwne, że mogą przypominać li tylko śpiew na dnie oceanu — dźwięczą harmonijnie w tych szczególnych warunkach rojenia, odrzucającego smutek fizyczny, przez wieki nagromadzoną nienawiść do nóg, schwytanych przez ogromny magnes. Przypomnijmy sobie, jak latamy w tym czasie, gdy nasze ciało owinięte kołdrą leży pokornie na łóżku; samo życzenie w naturalny sposób odrywa nas, nakierowuje i unosi na bezpieczną wysokość. Nie ma innego motoru oprócz czarującego wzruszenia i nie ma żadnego innego wysiłku niż wysiłek mówienia. Proszę zauważyć, że w krainie snu nie ma lotów praktycznych — przewożenia poczty, pasażerów lub też rywalizacji o nagrody; to tylko określony stan ciągnie nas zadziwiającym ruchem w górę; to latanie dzieje się samo w sobie, nie ma niczego z boku, z drugiej strony rozpostartej w nas przestrzeni, unosimy się bez wysiłku i wyliczeń.

Jednak jak w rzeczywistości człowiek lata? Albo, ściślej, jak porusza się nad ziemią wówczas, gdy zadarłszy głowę, posyłacie jego konwulsyjnie skurczonej postaci okrzyk: „Król przyrody”! Oto…

W tym momencie rozległ się charakterystyczny warkot silnika; głośny, monotonny śpiew popłynął z wysokości. Członkowie klubu, spojrzawszy w niebo, dostrzegli samolot przecinający swą ciężką plamą pole widzenia.

— … oto demonstrowany wynalazek, który teraz tak na czasie pojawił się nad nami. Ileż wątpliwości! Ile obaw! Czy nie spadnie? Może nie upadnie. Wyobraźcie sobie, co to oznacza! Ma szybkość nakazaną; jego silnik jest niepewny; jego twórca jest przykuty do katorżniczego fotela równowagi w imię życia i pieniędzy; na jego upadek czekają ludzie; jego lądowanie jest niebezpieczne, a skręt — trudny; jego wygląd jest brzydki; jego lot — to lot muchy w butelce, nie może ani zatrzymać się w powietrzu, ani szybować; ogłuszający ryk, atmosfera fabryki, żmudny wysiłek; setki kalek, trupów. I to jest lot? Czyż to nie nasze przeznaczenie, by porywającą nędzą dokonanych wysiłków, zazdrościć konikowi polnemu, w którego matematycznej dokładności ruchów pobłyskuje jasność biegnącego promienia; patrzeć na wyrzeźbiony kształt jaskółki, mieniący się swoim odbiciem w błyszczącej wodzie; wzdychać o orle, zastygłym wśród mgieł jak spokojny obłok? Czyż nie w tym wiecznym rozdarciu, wznieconym błyskiem snów, tkwi nasza niemożność?