Wydziedziczeni [The Dispossessed - pl]

— Więc „panceteński” oznacza Urras i Anarres razem?

— Tak sądzę — potwierdził Pae z wyraźnym brakiem zainteresowania.

Szevek zagłębił się w lekturze gazet. Dowiedział się z nich, że jest człowiekiem olbrzymiego wzrostu; że sienie goli i nosi „grzywę” siwiejących włosów; że ma lat 37,43, to znów 56; że napisał znakomite dzieło z dziedziny fizyki zatytułowane (w zależności od gazety): Zasoby jednoczesności bądź Zasady jednoznaczności; że jest ambasadorem dobrej woli odońskiego rządu, wegetarianinem, wreszcie, jak wszyscy Anarresyjczycy, nie pije. W tym miejscu nie wytrzymał i zatrząsł się od śmiechu, aż rozbolały go żebra.

— Do licha, ale też mają fantazję! Czy oni myślą, że my żyjemy parą wodną jak skalny mech?

— Tu chodzi o to, że nie pijecie napojów alkoholowych — wyjaśnił Pae, wtórując mu śmiechem. — Jedyna rzecz, jaką wszyscy, jak sądzę, wiedzą na temat odonian, to że nie pijacie alkoholu.

Swoją drogą, czy to prawda?

Odonianie piją alkohol ze sfermentowanych korzeni holum — twierdzą, że umożliwia im to wolne skojarzenia, podobnie jak szkolenie encefalograficzne. Większość woli jednak zwykłe szkolenie, jest łatwiejsze i nie wpędza w chorobę. Czy to u was powszechne?

— Picie tak. O chorobie nie słyszałem. Jak się nazywa?

— Alkoholizm, jak sądzę.

— Ach tak, rozumiem… Więc co robią na Anarres ludzie pracy, chcąc się rozerwać, uciec wieczorem w zacnej kompanii od trosk tego świata?

Szevek zdawał się nie rozumieć.

— No cóż, my… nie wiem. Być może od naszych trosk nie ma ucieczki.

— To czarujące — uśmiechnął się ujmująco Pae.

Szevek kontynuował lekturę gazet. Jedno z czasopism posługiwało się językiem, którego nie znał, inne — obcym alfabetem. To pierwsze pochodziło z Thu, objaśnił go Pae, drugie z Benbili, państewka na zachodniej półkuli. Gazeta z Thu była starannie wydrukowana i oszczędna pod względem formatu; Pae wyjaśnił, że to publikacja rządowa.

— Widzi pan, tu, w A-Io, ludzie wykształceni czerpią wiadomości z telefaksu, radia, telewizji i tygodników. Te zaś gazety czytują niemal wyłącznie klasy niższe — pisane są, jak pan widzi, przez półinteligentów dla półinteligentów. Cieszymy się w A-Io pełną swobodą prasy, co skazuje nas nieuchronnie na zalew śmiecia. Ta thuwiańska gazeta jest znacznie lepiej napisana, ale przynosi jedynie te fakty, które kwalifikuje do publikacji Thuwiańskie Prezydium Centralne. W Thu obowiązuje surowa cenzura. Państwo jest wszystkim, wszystko służy państwu. Nie najprzyjemniejsze miejsce dla odonianina, prawda, sir?

— A ta gazeta?

— Pojęcia nie mam. Benbili należy do krajów zacofanych.

Wciąż nim wstrząsają rewolucje.

— Na niedługo przed moim wyjazdem z Anarres grupa osób z Benbili przysłała nam wiadomość na długości fal Syndykatu.

Przedstawili się jako odonianie. Czy podobne grupy istnieją tu, w A-Io?

— Jeśli nawet tak, nie zdarzyło mi się o nich słyszeć, doktorze Szevek.

Mur. Znal go już i rozpoznawał, gdy się nań natykał. Zbudowany był z czaru, uprzejmości i obojętności tego młodego człowieka.

— Wydaje mi się, że ty się mnie boisz, Pae — powiedział znienacka, łagodnym jednak tonem.

— Boję się pana, sir?

— Bo samym swym istnieniem zaprzeczam konieczności istnienia państwa. Czego tu się bać? Nie zrobię ci krzywdy, Saio Pae, jestem, jak widzisz, zupełnie nieszkodliwym osobnikiem… Proszę posłuchać, nie jestem żadnym doktorem. My nie używamy tytułów. Zwą mnie Szevek.

— Wiem, przepraszam, sir. Ale wedle naszych norm, widzi pan, to uchodziłoby za brak uszanowania. To po prostu nie wypada.

Usprawiedliwiał się przymilnie, oczekując wybaczenia.

— Czy nie możesz uznać mnie za równego sobie? — spytał Szevek, badając go wzrokiem, w którym nie było ani wybaczenia, ani gniewu.

Tym razem Pae naprawdę ogarnęło zakłopotanie.

— Ależ sir… pan jest, widzi pan, bardzo ważną osobistością…

— Nie ma powodu, abyś miał dla mnie zmieniać swe zwyczaje rzekł Szevek. — To bez znaczenia. Sądziłem jedynie, że będziesz rad uwolnić się od tego, co zbędne, to wszystko.

Po trzech dniach spędzonych w zamknięciu rozpierała go energia, kiedy więc odzyskał swobodę poruszania się, wymęczył opiekunów, pragnąc jak najprędzej zobaczyć wszystko, co się da.

Oprowadzili go po Uniwersytecie — mieście samym w sobie, liczącym szesnaście tysięcy studentów i pracowników naukowych.

Z sypialniami, jadalniami, teatrami, aulami i tym podobnymi instytucjami, nie różnił się zbytnio od odońskiej wspólnoty, jeśli nie brać pod uwagę jego wiekowości oraz tego, że przeznaczony był wyłącznie dla mężczyzn, niebywale zbytkowny, zorganizowany zaś nie na zasadzie federacji, ale hierarchicznie — z góry na dół.