Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

— Гарым, людцы, гарым! — I голас яго старэчы, слабы разбурыў цішыню і спакой вёскі.

— Вой-вой, што гэта робіцца,— выхапілася з хаткі, пачала галасіць Зулька.

Вёска прачнулася, здранцвенне і санлівасць як рукой зняло. Пачалі брахаць і выць сабакі, забразгалі веснічкі, забрынкалі вёдры і лапаты. Пачалі рухацца, набылі спрыт і лоўкасць Кандрат з Анісімам.

— Я за канём і па пажарную бочку,— на хаду ўжо, скіроўваючы да фермы, дзе стаяла бочка, крычаў Анісім Кандрату.— Ты нясі плуга.

Навыперадкі разам з дарослымі беглі дзеці, Кіберыкі, Нябойсы і іншыя, якім яшчэ не паспелі даць мянушак. I ўзначальваў дзяцей дэзерцірчык Іванчык. Можна лічыць, што дзеці і патушылі той пажар. Яны аказаліся больш талковымі і распарадчымі, чымсьці дарослыя. I гэта адзначылі самі дарослыя, калі кінуліся тушыць лес. А з агнём пад Калістратаваю хатай справіліся Анісім з Кандратам, залілі сметнік вадою з пажарнай бочкі, абклалі яго з усіх бакоў, прысыпалі зямлёю, пахавалі агонь. Але пахавалі тут, каля вёскі, а ў лесе ён працягваў бушаваць, бег па дубняку, паядаў траву і сухі ліст, у старых дубоў, вялікіх дрэў апальваў толькі карані, а падрост, хмызы, маладыя дубкі, бярозы і клёны паліў да макавак, падбіраўся і да другога краю вёскі. I дарослыя апусцілі рукі:

— Не, самі не справімся. Трэба вызываць пажарную.

— Тэлефоны не робяць.

— Што ж рабіць, што ж пачаць. Што тут нас ёсць, інвалідная каманда, вёскі, хат не адстаім.

— Канец, аджылі, згарым.

I гэта прагучала як прыгавор. I было прыгаворам, і дарослыя падпарадкаваліся яму. Увагналі ў зямлю лапаты, прыстылі, замерлі, склаўшы на дзержакі рукі, стоўпіўшыся каля Калістратавай хаты, сумнай, разгубленай, хаця яе і ўбераглі ад агню. Разгубленай, таму што ў вокны яе чырвонымі сполахамі працягвала пляскацца вогненная лава ляснога пажару, які адступіў ад вёскі, але не сціх. Хата бы адчувала, што наканавана ёй, які чакае яе лёс, і скаралася яму, прымала яго. А дзеці адмовіліся скарыцца. Адразу, як толькі прытушылі агонь каля сяла, кінуліся ратаваць лес. Пайшлі на агонь як не з голымі рукамі. Не было ў іх руках ні лапат, ні сякер. Напачатку ніхто з бацькоў і ў разлік іх не браў, Ніхто не звяртаўся да іх, ні аб чым не прасіў, ніхто імі не камандаваў. Яны ішлі на агонь і ў агонь самі, пакінуўшы ззаду бацькоў, забыўшыся на іх, нібыта іх і не было, нібыта яны засталіся на гэтым свеце адны. I гэты агонь, здаецца, быў ужо вядомы ім. Яны ўжо даўно зведалі яго нораў, ведалі, як утаймоўваць яго, бы прайшлі ўжо некалі праз яго ні вельмі доўга рыхтаваліся да яго. Углыбіліся ў лес. З краю ляснога пажару Іванчык прыгнуў і зламаў маладзенькую, але гонкую, метры на тры альху. Па яго прыкладу выбралі па альховым кусціку сабе пад сілу і іншыя, а хто не адолеў дрэва, той узброіўся проста палкаю, альховымі і бярозавымі дубчыкамі. I, сцёбаючы, хвастаючы, хто тым дубчыкам, бы заганяючы ў хлеў парася, колючы суком, шугаючы кустом, усе яны сталі адзін за адным, як салдаты ці касцы, і накінуліся, напалі на агонь. I паступова пачалі цясніць адціскаць агонь, выбіваючы суччам зубы яму, выдзіраючы веццем з тых зубоў спажыву, лісце, траву, маладыя дрэўцы, галавешкі прытоптвалі ботамі і чаравікамі, заціралі нагамі злосныя іскры.