Таямніцы полацкай гісторыі
- Автор: Орлов Владимир Алексеевич
- Язык: белорусский
- Жанр: История
Электронная книга - «Таямніцы полацкай гісторыі». Краткое содержание книги:
Кніга адрасавана старшакласнікам і студэнтам, а таксама ўсім, хто імкнецца глыбей ведаць гісторыю Беларусі.
Жыццёкорпусаў 1905–1907 гады яго летапісец падпалкоўнік Вікенцьеў малюе лаканічна і з уласцівай яму непрыязнасцю даяўрэяў: «17 октября 1905 года высочайшйм манйфестом России были даны разные свободы, но этот велйчайшйй акт мйлосердйя Русского Государя был йстолкован врагамй Отечества посвоему, й дарованная свобода проявйлась по всей Россйй в дйкйх, необузданных проявленйях, залйвая русскую землю слезами й кровью. Полоцк, населенный евреямй, тоже принял участие в этой анархии и разнузданности. В это тяжелое время жйзнь заведенйя, благодаря бдйтельному надзору, нйчем не нарушалась; правда, в некоторые днй кадеты совсем не выводились гулять на плац, где происходили сборища манйфестантов-евреев. Последнйе чувствовалй себя хозяевамй положенйя; часто средй нйх раздавалйсь бессйльные угрозы по адресу корпуса й кадет, которых в насмешку онй звалй опричниками.
Безумное проявление злобы й преступностй наполняло собой столбцы газет левых и еврействующих партий. К счастью, весь этот поток грязи и инсинуаций по адресу ко всему русскому не коснулся корпуса, и если расшатанность дйсцйплины среди кадет и замечалась, то их патриотические чувства не были поколеблены, й онй осталйсь вернымй доброй славе полочан».
«Расшатанность дисциплины» выяўлялася ў «массовых заявленйях неудовольствйя», дзёрзкіх размовах з выкладчыкамі. «Кадеты целымй группамй позволялй себе частые отлучкй в город, на Двину и даже на другой ее берег, где устрайвалйсь настоящие кутежй». Незвычайную папулярнасць набыло старое захапленне кадэтаў — вылазкі ў падземныя хады, што пачыналіся з корпусных будынкаў і з Мікалаеўскага сабора. У лёхах можна было цікава бавіць час, шукаючы скарбы, распіваючы побач са шкілетам далёкага продка віно або проста хаваючыся ад гневу начальства. Змагаючыся за дысцыпліну, дырэкцыя загадала заваліць лёху пад корпусам і надзейна замураваць усе ўваходы і лазы. Аднак прага падземных прыгодаў аказалася такой моцнаю, што гэтую аперацыю трэба было паўтараць кожнае лета, калі кадэты раз’язджаліся на вакацыі.
Наводзячы парадак, дырэкцыя зрабіла стаўку на «смягчающее и облагораживающее влияние искусств». У корпусе ладзіліся літаратурнамузычныя вечарыны і спектаклі, у якіх дазвалялася ўдзельнічаць дамам і паненкам. Пад старажытнымі скляпеннямі спявалі вядомыя капэлы Славянскага і Архангельскага, выступалі гастралёры з пецярбургскіх тэатраў Падтрымліваць баявы дух і традыцыі закліканы быў рукапісны кадэцкі часопіс «Полочанйн», тры нумары якога выйшлі ў 1906–1907 гадах.
Мноства яскравых фактаў і дэталяў тагачаснага кадэцкага жыцця можна знайсці ва ўспамінах Барыса Вержбаловіча, які вучыўся ў Полацкім корпусе ў 1901–1909 гадах.
Тады ў горадзе яшчэ жыў апошні сведка напалеонаўскага паходу, што памятаў сустрэчу французаў і штурм Полацка расійскімі войскамі Вітгенштэйна. Гэты сівенькі згорблены стары ў ірваным палітончыку і ў атопках з анучамі, якога ўвесь Полацк называў Напалеонам (на іншае імя ён проста не адгукаўся), штодня прыходзіў на пляц да корпуснай брамы. Кадэты па чарзе аддавалі яму сваё сняданне — катлету з трохкапеечнай французскай булкай.
Аб падзеях 1812 года нагадвалі і экспедыцыі ў лёхі. Адно з сутарэнняў пад корпусам было, згодна з прыгадамі Вержбаловіча, запоўненае чалавечымі чарапамі і косткамі, сярод якіх кадэты знаходзілі медныя вайсковыя гузікі з двухгаловымі арламі. У другім сутарэнні з такім самым вусцішным змесцівам часта трапляліся пляскатыя гузікі з вензелем Напалеона і каронаю. На думку былога кадэта, у гэтых замураваных (каб не разносіўся трупны пах) скляпах пасля штурму былі пахаваныя целы расійскіх і французскіх ваяроў.
«Хотя окна в подвалах собора, — пйпа Б. Вержбаловіч, — были заделаны так же, как й все нашй окна, железнымй peni еткамй, но умелые руки кадет так искусно научйлйсь подпйлйвать в окнах прутья, что ддя непосвяіценного человека онй выгляделй совершенно целымй. Во время прогулок на кадетском плацу надо было выждать, когда дежурный офйцервос-пйтатель пройдет в дальнйй от собора угол плаца, успеть около самого собора затеять какуюнйбудь йгру, образуя целую толпу кадет и, под прикрытием играющих, незаметно раздвйнуть решетки й нырнуть в соборный подвал. Затем решетка закрывалась, и обследователи подземелий ймелй возможность побродить по этим тайным ходам. С такймй же мерамй предосторожности приходилось й возвраіцаться на плац. За такую прогулку карцер был обеспечен, а главное — лйшенйе отпуска на несколько воскресных дней».