Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ
- Автор: Грахоўскі Сяргей
- Год: 1973
- Язык: белорусский
- Год: Мастацкая літаратура
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ». Краткое содержание книги:
Калі адшумела жаўталісце і марозікі прыхапілі палі і дарогі, эскадрон залапаў ноччу заняў Зацішша, неспадзеўкі хацеў ускочыць у воласць, арыштаваць рэўкомаўцаў і адкрыць дарогу пяхоце.
Але партызанскія вочы і вушы былі за ракою ў кожным сяле і на кожным хутары. Атрад Ігната Жынко сабраўся ў хмызняку, каля гнілое багністае канавы.
Яна зарасла аерам і лапухамі, зверху зашэрхла тонкім лядком. Над канаваю вісеў хісткі жардзяны масток. Толькі праз яго можна было пераправіцца на Рудабелку. Узвод Цімоха Валодзькі перайшоў на той бок, адкуль павінны былі ехаць уланы, і залёг у кустах ракітніку. Максім Ус са сваімі хлопцамі астаўся на другім беразе канавы. Яны ў самым пачатку мосціка пакінулі некалькі жардзін, на сярэдзіне рассунулі іх так, каб конскія ногі якраз правальваліся паміж імі, а ў канцы зусім паскідалі жардзіны. Самі ланцужком рассыпаліся ўздоўж канавы, пахаваліся за пажоўклым чаротам і хмызняком. Гэта яны звалі «Салаўёўскай засадай».
Нудна шапацела сухая асака, нібы серп аб серп скрыгатала чаратовае лісце, па небе вецер гнаў раскудлачаныя хмары. За імі то хаваўся, то выбліскваў тоненькі халодны маладзічок, і тады ўся балацяная нізіна залівалася сіняватым святлом. Цягнуліся доўгія цені ад кустоў, паблісквалі тонкім цёмным лядком лужыны і канава.
Па скаванай першымі замаразкамі дарозе гулка зацокалі капыты. З лесу папаўзла, закалыхалася доўгая калона коннікаў. Маладзічок асвятляў блішчастыя рулі карабінаў, зіхатлівыя страмёны і шпоры. Уланы ехалі ціха і асцярожна. Як толькі першыя коні ступілі на жардзіны мастка, з ракітніку бліснула полымя, цішыня разарвалася, як настылае прасцірадла. Коні рвануліся наперад, заднія адскочылі ўбок, узняліся на дыбкі, каб пераскочыць канаву і, ламаючы тонкі лядок, з усяго размаху ляцелі ў густы жужаль. Пярэднія правальваліся паміж жардзінамі на мастку, біліся аб іх пысамі, тузаліся, сілячыся ўстаць. Жаўнеры хапаліся за карабіны, але залп ззаду, нібы страшэнны віхор, пагнаў коней да канавы, і яны з разгону ўвальваліся ў густую сцюдзёную твань. Спераду ўдарыў узвод Максіма Уса.
Лямант, стогны і крыкі, здавалася, далятаюць аж да неба. А маладзічок выплываў паміж касмылёў хмарак і здзіўлена пазіраў, як б'юцца і паміраюць на зямлі людзі.
У гнілой канаве булькалі і храплі коні. Нехта сіліўся выпаўзці з жужаля, хапаючыся за сухі чарот. Несуладна стралялі ўланы і рудабельцы.
Калі ўсё сціхла, партызаны перакінулі цераз канаву знятыя з маста доўгія жардзіны; зыбаючыся на іх, нахіляліся, пераразалі рамяні і выцягвалі з жужалю слізкія карабіны. Ад марозу яны блішчалі, як зашклёныя.
Каля самага берага, па пахі ў багне, ляжаў Казік Ермаліцкі. Рукі прымерзлі да рудое асакі, каўнер новенькага мундзіра быў заліты крывёю.
Пасля бою каля канавы партызаны акрыялі духам, пасмялелі, сталі больш дзёрзкія. А тут якраз аднекуль з-пад Капаткевіч прабіваўся да сваіх эскадрон чырвоных коннікаў і завярнуў у Рудабелку.
— Нашы прыйшлі! Нашы прыйшлі! — бегучы па вуліцы, крычалі дзеці.
— Шапкі з пікамі, і на сёдлах усе! Далібог от з такімі пікамі.— І хлапчукі над галовамі падымалі пальцы.
Кабеты, старыя і малыя высыпалі на вуліцу. Маладзіцы на прыпечках смажылі яечні з вялікімі скваркамі і радаваліся, што зноў прыйшлі свае і не пусцяць цяпер сюды белапольскую навалач.
Камандзір эскадрона, невысокі, з пабітым воспінамі тварам дзяцюк сядзеў у рэўкоме, расказваў, як яны прабіваліся па варожых тылах, і дзівіўся, што тут няма белапалякаў.
— Як толькі паткнуцца сюды, мы іх адразу ў праваслаўную веру перакручваем,— пасміхаўся Максім Ус.— Вадохрышча ім у канаве зрабілі.
— А цяпер трэба па Парэччы ўдарыць,— прапанаваў Андрэй Пуцята.— Я там кожную сцежку ведаю. Нашы атрады зойдуць з тылу, а Чырвоная конніца — з фронту.
— Памагнём,— згадзіўся камандзір эскадрона.
За ноч стары Кашпар цераз раку з ледзянымі закрайкамі перавёз на чоўне атрад Андрэя Пуцяты на правы бераг. Партызаны знікалі ў прырэчных кустах, хвойнікамі і гаямі прадзіраліся ў лес, што падыходзіў да самага Парэчча. Абышлі вёску і залеглі. Наўкол было пахмура і ціха. Вецер гнаў колкі прамёрзлы пясок, як шротам біў у твары і запарушваў вочы. Вёска маўкліва стаяла на ўзгорку, над саламянымі стрэхамі тырчала беленькая званіца царквы. Паміж голых прысад відзён бляшаны дах папоўскага дома. Партызаны ведалі, што там кватаруюць афіцэры, а салдаты занялі школу і жывуць па хатах. Трэба іх выкурыць з вёскі, але так, каб сваім людзям не нарабіць ніякае шкоды.