Мясцовы час

— Свой лёс, — сказаў ён будзёна і ўзьняў голаў насустрач веснавому, цёпламу сонцу, потым прымружыў вочы і дадаў: — А вы думаеце, што не бывае сакрэтных лёсаў?

— Хіба што вы былі ў ахове Сталіна, — пажартаваў я.

— На шчасьце, такі лёс мяне абмінуў. Затое мяне абвінавачвалі ў забойстве Машэрава, — прамовіў ён безь якой-кольвечы эмоцыі ў голасе.

— А што, Машэрава забілі? На колькі я ведаю, гэта была выпадковая аўтакатастрофа.

— Гэта было Боскае пакараньне. — Мой суразмоўца сказаў гэта такім голасам, нібыта асабіста прысутнічаў на гэтым паседжаньні Боскага суду. — Але давайце пра ўсё па парадку.

І Павал Іванавіч пачаў мне расказваць пра сваё жыцьцё. Ад нараджэньня да выхаду не пэнсію.

— Усё здарылася з-за таго, што я адмовіўся падпісаць паперу на супрацоўніцтва з КДБ, калі закончыў сэмінарыю. Як пазьней даведаўся, гэта была агульная практыка — амаль усе выпускнікі сэмінарыі падпісвалі такія паперы на супрацоўніцтва. Некалькі разоў са мной размаўлялі, уломвалі, пагражалі, але я катэгарчына заявіў, што гэтага не павінна быць, бо нельга парушаць таямніцы споведзі, гэта вялікі грэх. Разьвітваючыся са мной, суворыя людзі мяне папярэдзілі, што я моцна пашкадую і паабяцалі нагадаць пра сябе. А яны заўсёды выконваюць свае абяцаньні. Не прайшло і двух гадоў, як мяне абвінавацілі ў растраце сродкаў у сваім прыходзе і асудзілі. Нахабна ўсё сфальшавалі. Для мяне гэта было жахліва. Але я ўспрыняў судовы вырок як выпрабаваньне маёй веры ў Хрыста. У той час, у першай палове 60-х, пачаўся моцны наступ на Царкву. Паўсюль у Беларусі ўзяліся руйнаваць храмы. Вось і ў Полацку ўзарвалі Мікалаеўскі сабор, былы касьцёл Сьвятога Стэфана. Гэта было нейкае шаленства, зацьменьне розуму. Я напісаў ліст Машэраву і мне ўдалося яго пераправіць на волю. У ім я папярэджваў нашага кіраўніка, што за ўсё будзе расплата і за ўсё трэба будзе адказваць. Ясная справа, што да Машэрава мой ліст ня трапіў. Затое яго перадалі ў тую ўстанову, якая мяне запраторыла ў лягер. Мае Дантавы колы пачаліся з пачатку. Зьбівалі, зьдзекваліся. Дадалі яшчэ паўтара года лягеру. Аднойчы на парашы, на кавалачку скарыстанай газэты, я прачытаў пра сьмерць Машэрава. Я пачаў грукаць у дзьверы, крычаць, маўляў, я ж яго папераджваў, што будзе расплата, што за ўсё трэба адказваць. Мяне схапілі і пацягулі ў катоўню. Некалькі дзён запар катавалі, спрабуючы даведацца, што я ведаю пра пакушэньне на Машэрава, хто яго рыхтаваў, хто замаўляў, хто выконваў. Кажу: Бог. Як яго сапраўднае імя, хто яго саўдзельнікі? Думаў, што ўсё — гэта канец. Але Бог дараваў мне жыцьцё. І вось гэтыя ганаровыя пэнсіянэры сёньня сочаць, каб пра іх «подзьвігі» вы, журналісты, чаго-кольвечы не напісалі. Але я ўпэўнены, што празь якіх 15-20 гадоў вы пра гэта напішаце. Бо прыйдуць новыя Машэравы, якія зноў будуць парушаць Боскія законы. І трэба ім растлумачыць, што за ўсё спытаецца, за ўсё трэба будзе адказваць.