Пан Тадэвуш, або Апошні наезд у Літве

«Дзе бітва? у якім баку?» — хлапцы пытаюць І зброю рвуць, жанчыны рукі узнімаюць. Усе у перамогу вераць, са слязамі Крычаць: «З Напалеонам Бог, а Напалеон з намі!» О ты, вясна! так памятная ў нашым краю, Вядомая вясна вайны! Вясна ўраджаю! Якой жа ты была чароўнай і кіпучай, Травою, збожжам, кветкамі, людзьмі бліскучай, Багатаю здарэннямі, надзеяў поўнай! Цябе я помню марай соннаю цудоўнай! Народжаны ў няволі, скуты з год дзіцячых, Адну вясну ў жыцці я гэтакую бачыў. Двор Сапліцаў быў каля самае дарогі, Якой вялі свае палкі да перамогі Князь Юзаф і Вестфаліі кароль Геронім. Занята ўжо Літва ад Гродна аж па Слонім, І вось кароль даў войску тры дні адпачынку. Ды польскія салдаты нават на хвілінку Спыніцца не хацелі, ўголас наракалі, Што з войскам царскім іх схапіцца не пускалі Непадалёк раскінуў князь свой штаб асноўны, А ў Сапліцове войска з сорак тысяч поўных, I са штабамі сталі генерал Дамброўскі, Князевіч, Малахоўскі, Гедрайць і Грабоўскі. Было не рана, як прыйшлі, дык дзе папала, У замку, у двары, кватэрай войска стала. Расстаўлены ўжо варты, выданы загады, Дык кожны, маршам стомлены, прылегчы рады Ўначы заціхла ў замку, на двары, на полі, І толькі цені патрулёў снуюць паволі. Часамі ўзблісне вогнішча там-сям у змроку І пільнай варты поклічы чуваць здалёку. Спаў гаспадар і камандзіры, і салдаты. І толькі Войскі сном салодкім не абняты, Бо Войскі думае бяседу заўтра справіць, Якой жадае дом Сапліцы ўвек праславіць, Бяседу, вартую гасцей даўно чаканых І сэрцу мілых, так здалёку пазбіраных, Якая вінна і сямейным святам стацца, Бо заўтра аж тры пары будуць заручацца. А генерал Дамброўскі праявіў жаданне Абед мець польскі. Хоць і час ужо не ранні, Ды з Войскім жвава аж пяць кухараў кухмарыць З двароў суседніх. Вось у кухні гаспадарыць Сягоння ён, і ён адказны за ўсе стравы, На ім каўпак, фартух. Стары рухавы Трымае бітку, каб гнаць бруд ёй усялякі, Які так хціва налятае на прысмакі, Другой рукою акуляры ускладае I, з-пад палы дастаўшы кнігу, раскладае. Завецца кніга тая «Кухар дасканалы»[58], А ў ёй дакладна спісаны ўсе спецыялы Сталоў у Польшчы. Раз у Рыме граф з Тэнчына Па ёй гасцей прымаў такім раскошным чынам, Што гэта нават папу Урбана здзівіла[59]. Пасля па ёй таксама ў князя Радзівіла Прымалі ў Несвіжы манарха Станіслава. Там гэтакі быў баль, якога слава Ў Літве паўсюль й цяпер жыве ў сялянскай казцы. Што вычытае Войскі, па яго указцы У момант кухары умелыя рыхтуюць. Кіпіць работа, пяцьдзесят нажоў шаткуюць. А кухцікі уюцца, нібы чэрці ў пекле: Той дровы носіць, той гаршкі, там штосьці секлі, Лілі ў катлы і на патэльні; дым клубіцца, Бо нехта з мехам-паддувалам мітусіцца.