Кліч роднага звона

5

Пасля таго як прайшла досыць кароткая, але натужлівая, раніцай i ўвечар з камарамі-крывапіўцамі, удзень з потам i млоснасцю, сенакосная часіна, калі тое, што нарасло за цёплы i дажджлівы травень ды налілося сокамі ў чэрвені, скасілі, высушылі i паклалі спаць да зімы ў стагі, застаронкі i абарогі, калі дзеці ўволю накупаліся i здаволілі ахвоту лавіць рукамі ды таптушкамі рыбу, наласаваліся суніцамі, а жанчыны, вяртаючыся з лесу з лубкамі чорных ягад, прыносілі ў прыполе i адны-другія прыгаршчы жоўценькіх лісіц, калі потым у самую гарачыню зацвілі i паволі адкрасавалі мёдапахкія ліпы, мацавалі крылцы маладыя птушкі, ды асабліва тады, калі пачалося залатое жніво, на якім найперш маладыя дзяўчаты зведалі нямала болю ў руках i паясніцы, але, здаецца, як ніколі, радасна-засмучана-шчасліва абспявалі поле i свой жаноча-жнейскі лёс,— дык вось, калі залацілася ржышча, адліў сваё, адгрукаў громам i адсвяціў маланкамі Ілля, калі прайшлі рабінавыя ночы, пачаўся яблычны Спас i, пакаштаваўшы праснакоў, ужо наважваліся сеяць новае жыта, спякотнае лета пакацілася на спад. Паволі паслабелі блакіт на небе i сонечная яркасць, усё часцей i часцей заяўлялася засмужанасць, а на дрэвах усё болей жаўцела лістота, а пахаладнелая вада ў рэчках міжволі страчвала вясёласць, цяжэла i змрачнела, плыла туды, куды ёй трэба было імкнуцца, задуменная i самотная. Пачасціліся нізкія, густыя, а пазней i суцэльныя ад зямлі да неба сырыя i зябкія ад халоднай расы, а то i першай замаразі туманы, а днём, калі яны рассейваліся, віселі на кустах, гайдаліся на дрэвах ці плавалі ў паветры, блішчучы срэбрам ад сонца, доўгія ніці павуціны, не затрымліваючыся, плылі i плылі ў небе ўжо не зусім белыя, як улетку, воблакі — калі з поўначы на поўдзень, то на адно надвор'е, a калі наадварот, то на іншае: то на цёплае i сухое, то на непагадзь. Над навагародскімі ваколіцамі высока ў небе ўсё часцей закружылі буслы, нізка залёталі чароды невялікіх, можна сказаць, прыхатніх птушак — шчабятлівыя ластаўкі ці шумлівыя шпакі нечакана аднекуль усхопліваліся, плоймай абсядалі высокія дрэвы, галасамі выціліньквалі, мабыць, славілі прыязны гэты край, натхнялі сябе ў далёкую дарогу, а затым нібы па чыімсьці знаку, у імгненне, разам успырхвалі, знікалі, каб, мусіць, пакланіцца i іншай роднай мясціне.