Новая зямля

Ідуць, шнуруюць па дарожках, А чаравічкі на іх ножках Так і паскрыпваюць, спяваюць, Нібы капыцікі мільгаюць; Ідуць, спусціўшы вачаняткі, На погляд ціхі, як ягняткі. А панічы снуюць стрыжамі, Ў паненак цэляцца вачамі, Так от і льнуць, як рой да грэчкі, Як матылі на тыя свечкі. На доўгіх лаўках пажылыя Сядзяць паны, як бы святыя, Багата ўсе яны адзеты, Чытаюць кнігі ды газеты. Антось на ўсё глядзіць уважна, І сам ідзе ён трохі важна, Крыху асвойтаўся з панамі, Ідзе, пагруквае нагамі. Сябры тым часам сквер мінулі, Налева ўгору павярнулі; Тут з будкі стораж іх спыняе: — Куды йдзяце? — сяброў пытае. — Куды ж? на гору, ёсць вядома. — А ці вам правіла знаёма, Што безбілетным ход запынен? Хто йдзе на гору, той павінен Білет купіць на права ўходу. Сябры спынілісь — грошай шкода; Ў чупрыны рукі запускаюць, Аб гэтай справе разважаюць: За што плаціць? пустая справа... Але ж ізноў — зірнуць цікава, Як там з гары ўсё выглядае. І дзядзька стоража пытае: — А колькі той білет каштуе?.. Ніяк у Вільні не шанцуе! — Ўсяго шэсць грошаў. Заплацеце, Тады сабе, здаровы, йдзеце. — Дзе наша, брат, не прападала: Каб наша ліха не даждала! — Гаворыць дзядзька наш разважна, Ў кішэню лезучы адважна. Сябры білеты пакуплялі І на гару пашыбавалі. — Ото, гара, як печ, крутая! І вось чаму дарожка тая, Бы шрубка, ўецца па-над бокам: Узлезь, папробуй, простым крокам! Ну, брат, гара, аж ногі млеюць. — Сябры ідуць і весялеюць. — Ці то яе такая ўрода? Рукою, мусібыць, народу Яна насыпана спрадвеку... Ото, мой Божа: чалавеку Заўсёды мала, не хватае, — Антось уголас разважае. — Ці ёсць канец яго патрэбам? Чаго няма пад гэтым небам!.. — Не: не здаволіш чалавека, І будзе вечна ён калека: Чаго-нібудзь, а будзе брак, Ужо бо створаны ён так! Твардоўскі пан быў — мо чувалі? — Яму ўсе чэрці слугавалі І ўсе выконвалі жаданні, І што ж? шчаслівы быў? нізвання! Ды ўзяць хоць нас, не тое ж сама? І мы, як тая багна-яма, Ўвесь век варушымся, збіраем, Канца ж патрэбам тым не знаем. Сябры на верх гары ўзняліся, Аж упацелі, засапліся, І ногі іх спынілісь самі. А слаўны від перад сябрамі З гары высокай адчыняўся! Хто відам тым не любаваўся? Ўнізу гары ляглі прыгожа, Як бы разоркі паміж збожжа, Дарожкі роўныя, крывыя. Над імі дрэвы маладыя Ў сваёй пакоячай цішы Сплялі жывыя салашы. Агромны горад, цесна збіты, Ўвесь блескам сонейка заліты, Займаў узгоркі і нізіны; Дамы стаялі, як віціны, То ўдоўж, то ўпоперак радамі, То закрываліся садамі Або дзе ўзгоркам крутабокім; А дзе васпанам адзінокім, Расцерабіўшы сабе пляц, Як горды пан, стаяў палац. Будынкі цесна ў рад стаялі, Як бы адны другіх трымалі У часе нейкай небяспекі І асталіся так навекі. А між высокіх дамоў-градак, Свой пэўны маючы парадак, Віліся вулачкі так-гэтак Густою тканню цёмных клетак. Ўгары, высока над дамамі, Пазалачонымі крыжамі Блішчалі цэрквы і касцёлы, Узняўшысь к небу галавамі, На сонцы ззяючы вярхамі; І гоман іх званоў вясёлы Ў паветры гуў таемна, злучна І заміраў дзесь мілагучна. Налева, між гор крутабокіх, У берагах сваіх высокіх, Па камянях, бы тая змейка, Вілася шумная Вілейка І, закруціўшыся дугою, Знікала зараз за гарою. А справа ўніз свабодным махам Лягла другая рэчка шляхам, Як бы сталёвая пружына; То Вілія, Літвы дзяціна, Няслася пышна між абрываў Бліскучай стужкай гожых звіваў, Як бы жывое срэбра. Хвалі На сонцы песцілісь, дрыжалі. Так майскім днём дрыжыць лістамі, Абліты сонейка агнямі, Зялёны клён і пышна ззяе, На сонцы лісцікі купае. Па левым беразе ў шнурочак Зялёных дрэў пралёг радочак, Як стрэлка, роўненька, пад меру, Як тыя буквы на паперу. Дамы, каменныя грамады, Палацы, пышныя пасады, Крутыя горы з жоўтым скатам, Пяскамі, глінаю багатым, Ўвесь правы бераг абступалі, У рэчцы цені іх дрыжалі. І адбівалісь, бы ў люстэрцы, У Віліі хмурынак перцы, Што віслі белай чарадою Высока ў небе над зямлёю.