Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу

У рэчышчы, пракладзеным М. Стрыйкоўскім, крочыў А. Рымша, ствараючы “Дзесяцігадовую аповесць ваенных спраў князя Крыштафа Радзівіла”. Паэма была задумана як хроніка подзвігаў і дзеянняў Крыштафа Радзівіла Перунана з 1571 па 1581 г., але ў асноўным паэт прасочвае шлях радзівілаўскіх харугваў па тылах рускіх войскаў восенню 1581 г. “Дзесяцігадовая аповесць... " вылучаецца сярод іншых эпічных твораў, прысвечаных легендарнаму радзівілаўскаму паходу, найперш рэалістычнасцю, а нават натуралістычнасцю адлюстравання ваенных дзеянняў, увагай да суровага, будзённага жыцця жаунераў, пераўзыходзіць творы Ф. Градоўскага, Г. Пельгрымоўскага і Я. Каханоўскага па дакладнасці і маляўнічасці апісанняў. Адметнай рысай “жаўнерскай паэмы” А. Рымшы з’яўляецца высокі для таго часу ўзровень гістарызму, які вынікаў з арыентацыі паэта на праўдзівасць, як на важнейшы прынцып адлюстравання рэчаіснасці.

На фоне героіка-эпічнай паэмы “Дзесяцігадовая аповесць ваенных спраў князя Крыштафа Радзівіла”, багатай на канкрэтныя дэталі і маляўнічыя сцэнкі, размытым, абстрагаваным ад рэчаіснасці выглядае ананімны панегірычны верш “Слава на шчаслівую перамогу князя Мікалая Радзівіла... над дваццаццю чатырма тысячамі Масквы пад Кессю дня 21 кастрычніка 1578 года ... за справай паручніка свайго Андрэя Сапегі” са зборніка “Радзівіліяда”. Уся непасрэдная інфармацыя пра бітву пад Кессю змешчана ў загалоўку, з самога твора, даволі вялікага па аб’ёму, мы нічога канкрэтнага пра гэтую падзею не даведваемся. Верш напісаны ад імя Славы, якая абяцае герою-адрасату за здзейсненыя ім подзвігі бессмяротнасць у памяці нашчадкаў. Аўтар, а быў ім, хутчэй за ўсё, малады Я. Казаковіч (у “Радзівіліядзе” змешчаны тры ягоныя вершы-прысвячэнні ў гонар Юрыя, Януша і Крыштафа Радзівілаў), запоўніў твор шматлікімі рытарычнымі фігурамі і антычнымі алюзіямі, якія не маглі, аднак, кампенсаваць адсутнасць апісанняў самой бітвы.