Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу

На прыкладах “Апалагетыка...” і “Ляманту...” відаць, што ўсе значныя творы польскамоўнай паэзіі Беларусі 80-х гг. XVI ст. незалежна ад жанру так ці інакш звязаны з падзеямі Лівонскай вайны, якая доўжылася з 1558-га па 1581-ы год і пакінула глыбокі след у свядомасці сучаснікаў. Але напасрэдна ваеннай тэматыцы прысвечаны героіка-эпічныя творы М. Стрыйкоўскага і А. Рымшы, а таксама ананімны панегірычны верш “Слава...” са зборніка “Радзівіліяда” (1588).

Напісаўшы яшчэ ў другой палове 60-х гг. паэму “Пра паражэнне 30 000 Масквы на чале з князем Пятром Шуйскім над ракой Улай у 1564 годзе”, М. Стрыйкоўскі, па-сутнасці, першы сярод паэтаў Княства звярнуўся да тэмы барацьбы беларускага і літоўскага народаў супраць маскоўскай агрэсіі, да паказу воінскіх подзвігаў літвінскіх Гектараў і Ахілаў. Падрабязна спыняецца М. Стрыйкоўскі на часах панавання Жыгімонта Аўгуста ў сёмым раздзеле свайго вершаванага сачынення “Ганец Цноты да сапраўдных шляхціцаў” (1574), выказваючы незадавальненне ходам ваенных дзеянняў і занепакоенасць лёсам дзяржавы. Але Лівонская вайна былі для М. Стрыйкоўскага толькі адным з фрагментаў багатай гісторыі краін Усходняй Еўропы. Марай паэта-гісторыка было стварэнне першай у свеце вершаванай хронікі Вялікага Княства Літоўскага. Важкімі крокамі на шляху да здзяйснення гэтай задумы сталіся такія творы, як “Ганец Цноты...”, “На герб В. Княства Літоўскага і князёў Слуцкіх Пагоня...”, “Люстра літоўскай хронікі...”, “Пра пачатак, паходжанне, адвагу, рыцарскія і грамадзянскія справы слаўнага народу літоўскага, жамойцкага і рускага...” І хаця канчатковы варыянт opus vitae пісьменніка пад назвай “Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі” (Кралевец, 1582) напісаны пераважна прозай, але ў паэтычных партыях М. Стрыйкоўскі выявіў сябе як адзін з лепшых тагачасных паэтаў-эпікаў, уславіўшы подзвігі Вітаўта і Ягайлы, Астрожскага і Радзівіла, пакінуўшы маляўнічыя апісанні бітваў пад Грунвальдам і Оршай. Для творчасці М. Стрыйкоўскага было характэрна арыгінальнае спалучэнне традыцыяў антычнага эпасу з традыцыямі беларуска-літоўскага летапісання, сімбіёз дакладнага гістарычнага апавядання з яскравым паэтычным апісаннем падзеяў.