Сьвятлана Алексіевіч на Свабодзе

Паважаная Сьвятлана Аляксандраўна, вы, канешне, добры публіцыст, нават я б назваў вас летапісцам. Але мяне вельмі абурае ваша стаўленьне да беларускай мовы. Чаму амэрыканскія амбасадары вучаць беларускую мову? Адзін нават даваў інтэрвію для Радыё Свабода на беларускай мове. Чаму вы так пагарджаеце беларускай мовай? Згодзен з вамі, што Беларусь — гэта фэрма на чале з Начальнікам-бацькам. Але чаму вы так зьняважліва ставіцеся да беларускай апазыцыі? У час НЛП на ТБ працаваць цяжка. Ці лічыце вы, што ў Беларусі, найперш, «псыхалягічны стан сталінізму»? Напішыце кнігу-летапіс — Хроніка сучаснага сталінізму. Дзякуй. Валеры Грыцук.

Алексіевіч: Гэтая агрэсіўнасьць — яна крыху спозьненая, яшчэ 20 гадоў таму такіх было шмат, а цяпер мы маем справу з гэткім «абарыгенам» гэтай ідэі агрэсіўнасьці...

Ведаеце, такі патрыятызм, які стаіць звычайна за такой ідэяй — гэта жаданьне пазьбегчы нейкай адказнасьці. Адказнасьці за тое, што часы мяняюцца, і ўсё нашмат больш складана, чым нам здаецца. І вам, аўтару пытаньня, здаецца, што калі б усе людзі размаўлялі па-беларуску, то вырашыліся б усе праблемы — зусім не.

І я зусім не пагарджаю беларускай мовай, проста я яе ня ведаю настолькі добра, каб на ёй пісаць — я думаю, гавару па-расейску, я б сказала, што я чалавек і беларускай, і расейскай культуры, і тое, чым я займаюся, гэтая мая ідэя жыцьця — напісаць аўтабіяграфію імпэрыі, зрабіць 7 кніг, сто гадоў савецкай і постсавецкай гісторыі, была такая магутная ідэя, якая заўсёды будзе. Гэта ў нас усё ў мінулым, а ў Італіі і Францыі я бачыла гэтыя дэманстрацыі і бачыла, наколькі папулярныя гэтыя ідэі — можа, і ў нас яшчэ пачнуцца гэтыя трацкісцкія гурткі, ужо ў Расеі гэта пачынаецца — зь левай ідэяй людзі ня так хутка разьвітаюцца, калі яны яшчэ хадзілі ў асьлінай шкуры, яны марылі пра братэрства і роўнасьць...

Таму ўявіць сабе, што сьвет такі просты, я не магу — я хачу стварыць сабе, як гэта было, як гэта завалодала людзьмі, як яны ў гэта верылі, як ідэя змарнела — і гэта ўсё будзе расказваць сам маленькі чалавек: як ён выйшаў адтуль, што было потым, якія кропкі апоры ён шукаў, за што ён чапляўся, да чаго прыходзіў, які сэнс ён шукаў у гэтым маленькім кавалку часу, які нам адведзены на Зямлі...

Дык вось, утопія размаўляла па-расейску — я не змагла б зрабіць свой, як цяпер модна казаць, «мастацкі праект» на беларускай мове, гэта была б няпраўда. Калісьці, калі я напісала «У вайны не жаночае аблічча», чалавек з такім самым сьветапоглядам і з такой самай агрэсіўнасьцю спытаўся ў мяне: а чаму ў вас там ёсьць нават цыганка, рускіх шмат, татаркі, чаму толькі беларускіх жанчын ня бралі — я тады сказала, што вайна насамрэч была Вялікая Айчынная, там былі розныя, ня толькі беларускія жанчыны, і ў гэтай утопіі ўдзельнічала агромністая прастора, агромністая колькасьць людзей, агромністы нацыянальны кацёл...