![Каласы пад сярпом тваiм [в одном томе] - Читать Любимую Русскую Полную Книгу 👉 Read-E-Book.com](/uploads/posts/books/3/5/8/1/1/kalasy-pad-syarpom-tvaim-v-odnom-tome-download.jpg)
Каласы пад сярпом тваiм [в одном томе]
- Автор: Короткевич Владимир Семенович
- Год: 1989
- Язык: белорусский
- Жанр: Классическая проза
Электронная книга - «Каласы пад сярпом тваiм [в одном томе]». Краткое содержание книги:
І, удаючы старога Данілу Кагута, – проста не адрозніш! – разважліва замармытаў:
– Гэна ж мы, ці ведаеце вы, з дзядзькаваным пляменнічкам юшку варылі, ці ведаеце вы ўжо.
Плямкнуў ротам і па-старэчаму пахітаў галавой.
– Юшка ружовая, добрая. Кабялю на хвост плюхні – неадменна ён ашалее. А перцу сослепу столькі насыпаў, што пляменнічак глынуў, і – да трох злічыць не паспелі – а ён ад Турэйкі ўжо ў Радзькаве быў. І там ужо… выў.
Усе смяяліся.
…Бацька выпіў чарку і падаў пляшку даязджачаму. Сказаў з гонарам, праз які праглядалася вінаватасць і сорам перад сынам за тое, што адбылося:
– Пі.
– Дзякуем, – сказаў Карп і крактануў, таксама даволі вінавата.
Урэшце першым кінуў слова пан Юры:
– Ты, брат, таго… не вельмі.
– Дый я, пане… не таго, – апусціў галаву Карп. – Не гэтага, значыць.
Ніхто нічога так і не зразумеў. Зразумелі толькі, што Карп нечым правініўся.
…І зноў мякка ступалі па ржышчы коні. А вакол ляжала блякла-жоўтая зямля.
Гадзіны ў чатыры папаўдні заўважылі на ўзгорку двух коннікаў, якія павольна ехалі насустрач.
– Хто такія? – спытаў Крэбс.
– Раўбіч, – адказаў Карп. – Раўбіч і яшчэ нехта… Глядзіце вы, чаго гэта той, другі, марудзіць. Во, назад скача.
Другі коннік на вараным кані сапраўды знік. А Раўбіч павольна ехаў да іх.
– Яго мне і трэба, – сказаў бацька.
Коннік наблізіўся. І Алесь зноў з цікаўнасцю ўбачыў чорныя як смоль валасы, пагардлівы рот і цёмныя, як правалы, вочы пад густымі вейкамі.
Раўбіч узняў руку з жалезным бранзалетам. Плашч расхінуўся, і ўсе ўбачылі за поясам пана два вялікія пісталеты, аздобленыя цьмяным срэбрам.
– Няўдалага вам палявання, – сказаў Раўбіч. – Ваўкі – у ляскі.
– Дзякуй, – адказаў пан Юры.
І зноў Алесь сустрэў позірк пана. Вочы без райка глядзелі ў вочы хлопцу, быццам выпрабоўваючы. І зноў Алесь не апусціў вачэй, хаця яму было амаль фізічна цяжка.
– Не сапсуўся твой сынок, – сказаў Раўбіч. – Што ж, дзеля добрага, дзеля вольнага жыцця жыве… Дзякуй табе, малады князь, за Міхаліну. Толькі пра цябе і размова, як ты ўсё добра зрабіў для гасцей. А чаму не прыязджаеш?
Алесь адчуў, што жалезны медальён на ягоных грудзях стаў гарачы.
– Яраш, – сказаў бацька, – ану ад’едзем на хвілінку.
– Давай, – сказаў Раўбіч.
Яны ад’ехалі сажняў на пяцьдзесят, да падножжа высокага кургана.
– Ну? – сказаў Раўбіч.
Бацька марудзіў.
– Ты прабач, не мая гэта справа, – сказаў ён нарэшце. – Але наваколле распусціла языкі, што цыганскія пугі… Усё пра… Раўбічава чарадзейства.
– Ты ж ведаеш, я выпісаў аж са сталіцы чалавека, каб аднавіць мазаікі ў маёй царкве, – у вачах Раўбіча нічога нельга было пазнаць. – Ён варыць смальту, выпрабоўвае саставы, падганяе іх па колеры пад тыя кавалкі, што не асыпаліся яшчэ… Вось і ўсё.
Бацька разглядаў плецены карбач.
– Вядома, я ж кажу, што табе няма чаго палохацца… Але зацікавіліся блакітныя… Паручнік… прабач, які там вышэйшы чын, не памятаю… Мусатаў прасіў дваранскага маршалка Загорскага, каб той не падымаў залішняга шуму, калі сутарэннямі пана Раўбіча зацікавіцца жандармерыя.
– І што зрабіў маршалак Загорскі? – з усмешкай спытаў Раўбіч.
– Маршалак Загорскі не абяцаў яму задаволіць просьбу, бо гэта абразіць пачуцці дваран.
– Хіба пачуцці нашых дваран яшчэ можа нешта абразіць?
– Так… Псам няма чаго рабіць у нашых дамах. Іхняе месца на псярні, ля начовак з аўсянкай. Але ты сцеражыся, бо на маршалка таксама могуць не звярнуць увагі і абысціся без яго.
– Хай абыходзяцца, – больш цёпла сказаў Раўбіч. – Мне няма чаго баяцца… Але за высакароднасць, ва ўсякім разе, дзякуй маршалку Загорскаму… Двараніну Загорскаму.
– Няма за што, – адказаў Загорскі. – Бо сказаў табе аб гэтым не маршалак, а грамадзянін.
Абодва маўчалі. Курган над іхнімі галовамі залаціўся ад нізкага сонца.
– І той жа грамадзянін Загорскі просіць цябе, грамадзянін Раўбіч, каб ты быў асцярожны, каб ты яшчэ раз падумаў.
– Не разумею, пра што ты гэта?
– Дваранскі закалат – страшная штука, – проста ў чорныя зрэнкі Раўбіча зірнулі сінія вочы пана Юрыя. – Трэба быць высакародным і памятаць, што імя нашаму вылюдку – Мікалай, што адна гверылья скончылася гулам гармат, што франдзёрства і распушчаны язык скончацца толькі драганадамі шалёных псоў і горам для няшчаснага краю.
Твар Раўбіча задрыжаў усімі мускуламі.
– Няшчаснага краю… Я не разумею, аб чым ты гаворыш… Але дыхаць, дыхаць цяжка ад ганьбы і сораму за людзей.
– Менавіта сораму, – сказаў пан Юры. – Спадзявацца на людзей, за якіх сорамна, якіх ненавідзяць за лупцоўку і рабунак уласныя мужыкі, “гаротны народ”…
– Будзь на губернскім з’ездзе дваранства, – нечакана сказаў Раўбіч. – Абавязкова будзь.
Пан Юры зацікаўлена глянуў на яго.
– Што-небудзь будзе?
– Будзе, – сказаў Раўбіч.
– Вы?
– Не, не мы, але нам на руку.
– Буду, – сказаў пан Юры. – І толькі яшчэ раз прашу: не займайся сваім… чарадзействам, не крычы. Не насі сэрца на далоні – ведай сабе цану. Нядаўна з Пецярбурга выслалі чалавека толькі за фразу, кінутую ў тэатры.
– Якую?
– Было “Жыццё за цара”. Хор спяваў: “После битвы молодецкой получили мы царя”. І малады чалавек кінуў уголас: “Говорил же я вам, что драка до добра не доводит”.
– Малайчына, – сказаў Раўбіч.
Вялікасны маўклівы курган узвышаўся над імі, шызы ад палыну, ліловы ад верасу, сівы ад павуціння, спакойна-ганарлівы і высокі ў ззянні вольнага сіняга дня. Вольны капец над вольнай смерцю. І мускулістая безвалосая рука Раўбіча, упрыгожаная жалезным бранзалетам, павольна паказала на яго.
– Гэтаму лягчэй, – сказаў Раўбіч. – Шчаслівец!
ХІХ
Зала губернскіх дваранскіх збораў нагадвала мора ў непагоду. Уся гэтая паўкруглая зала, усе месцы за калонамі, подыюм і амфітэатр хораў – усё гэта было напхана людзьмі.
Старшыня Басак-Яроцкі, у сваім каўказскім афіцэрскім мундзіры і пры ўсіх рэгаліях, стаміўся біць малаточкам у гонг і толькі з дакорам пагойдваў галавою:
– Чорт ведае што. Дваране яшчэ называюцца. Горш за малых дзяцей.
– Дай ім выкрычацца, Пятро, – спакойна сказаў Юры Загорскі.
Ён высіўся ў першым радзе ганаровых крэслаў на подыюме. Побач з ім прыстроіўся стары граф Хаданскі. На сінім ад брытвы абліччы, як заўсёды, гуляла паблажлівая ўсмешачка.
Трохі далей, адсунуўшыся ад Таркайлы, сядзеў Ісленьеў. Румяны, як яблыка, старэчы твар яго быў нездаволены, трошкі нават грэблівы: размовы, размовы, размовы – абрыдла.
У канцы стала, ля урны, наводдаль ад усіх, распанела, з мяккай старэчай грацыяй разваліўся ў крэсле стары Вежа. Рукою прыкрыў рот. Людзям у зале відаць было паўзверх рукі хітрае, з іскрай, вока.
Пан Юры, маршалак Юры – бо тут ён быў зусім іншы, невядома адкуль і веліч узялася – абводзіў вачыма залу.
…Усе знаёмыя, кожны твар, кожная постаць. Вунь сядзіць адзіная сярод усіх жанчына, Надзея Клейна (у яе ў доме няма дарослых мужчын, і ездзіць яна ў зборню прынцыпова). А вось там хвалюецца пан Мнішак з яго замучаным тварам і стрыманым гонарам у вачах. Ля яго Раткевіч Юллян, галава малодшага роду Загорскіх, чалавек з нервовым жаўтаватым абліччам. Ён гаворыць аб нечым з Мнішкам. Часам да іх схіляецца з задняга рада галава Міколы Браніборскага, таксама сваяка з малодшага роду. Непрыемная галава, сквапная, з хваткім, як у галаўня, ротам. Гэты, відавочна, запраўляе справамі ў сваім кутку і зараз нешта рыхтуе.
У першым радзе жоўчнае, знясіленае нейкай неадчэпнай думай аблічча Яраша Раўбіча. На падлакотніку крэсла цяжка ляжыць безвалосая рука з жалезным бранзалетам. Вочы-правалы часам сустракаюцца з вачыма пана Юрыя і змяжаюцца, як у стомленай птушкі.
…Пан Іван Таркайла з братам. Гэтыя, відаць, нешта прачулі, бо сядзяць насцярожана. Абодва пышнавусыя, абодва ў дыхтоўных, на сто год, сурдутах.