Каласы пад сярпом тваiм. Кнiга I
- Автор: Короткевич Владимир Семенович
- Год: 1995
- Язык: белорусский
- Год: Юнацтва
- ISBN: 5-7880-0898-0
- Жанр: Историческая проза
Электронная книга - «Каласы пад сярпом тваiм. Кнiга I». Краткое содержание книги:
Вочы Войны разглядалі яго з цікавасцю, быццам прыпамінаючы.
– А хто ж гэта табе дазволіў быць такім няветлівым са старэйшымі?
– Ты сам.
– Ого, чаму гэта?
– Зброю згубіў, – з пагардаю сказаў Алесь.
– Гэта ты праўду кажаш, – нечакана згадзіўся Война. – Мужчына раней губляе галаву, а зброю потым.
Са стогнам сеў.
– Але я паранены. Дрэнна мне давялося. Ніколі так дрэнна не было. Каня я пакінуў…
– Што гэта вы мне… расказваеце?
– Я ўспомніў цябе, – сказаў стрымана Война. – Хлопчык у зрэб’і. Дзядзькаваны хлопчык з панскага гнязда.
– Ну дык і што?
– А тое, – сказаў Война. – Тое, што сям’я, дзе трымаюцца старых звычаяў, не можа выхаваць юду.
На ганарыстых, напышліва падціснутых вуснах Войны з’явілася раптам няўмелая ўсмешка.
– І яшчэ песня. Там, дзе спяваюць, – ідзі спакойна.
Война дастаў з саквы маленькі клуначак. Корпаўся ў ім.
– Ты мною не пагарджай, хлопец. Ішоў балотам і не помню, як ішоў. У вачах цямнела. Відаць, тады і сцягнула з мяне галіна апошнюю маю надзею. А шукаць у цемры нельга. Ды і яны ішлі, наступаючы мне на пяты. З паходнямі. З сабакамі.
– Хіба сабакі знойдуць у вадзе?
– Добры сабака знойдзе. Ты на чаўне са сваім сабакам паляваў?
– Паляваў.
– Чуе ён, дзе качка?
– Хвалюецца. І я заўсёды гляджу ў той бок.
– Ну вось, – усміхнуўся Война. – Астатняе робіць стрэл. А ім мяне злавіць неабавязкова. За мяне – жывога ці мёртвага – узнагарода тысяча рублёў… Каб у мяне дзве галавы было – адну б абавязкова прадаў. Заваліўся б грашыма.
Доўгая пасма травы ляжала на яго далоні. Падвялай, але яшчэ зялёнай травы.
– Крываўка, – сказаў ён і пачаў жаваць траву.
Выплюнуўшы зялёную кашу на пальцы, ён агаліў нагу.
На сцягне крывавілася шырокая рана. Война палажыў на яе кашу і пачаў уціраць. Скура на яго абліччы з гарчычнай стала зеленаватая.
– Пячэ, – глуха сказаў ён. – Значыць, добра. Значыць, антонаў агонь не прыкінуўся.
Дастаўшы з картуза чорнага пораху, ён змачыў яго слінай і палажыў на рану зверху. Потым перавязаў нагу чыстай белай анучкай.
Алесь глядзеў трохі грэбліва. І Война заўважыў гэта.
– Брыдка, – сказаў ён. – А ты не гідуй. Без гэтага ніводны сапраўдны мужчына не пражыве. Можа, і табе давядзецца некалі, крый божа.
– Мне не давядзецца.
– Не заракайся. Ты што ж, любіш жандараў?
– Не.
– Бачыш. Бацька твой іх не любіць. Дзед. Прадзед не любіў. Усе… Клеткі не любіць ніхто. Кожны, акрамя труса, хоча яе зламаць. А свабоднага чакаюць сіло, раны, смерць.
Знясілены, ён чуйна прылёг на бок.
– І ўсё адно гэта лепей, – прамармытаў ён. – Забіцца кудысь і… здохнуць. Абы не вісець у торбе, як гусь на адкорме… Каб не лез табе кожны брудным пальцам у дзюбу, не торкаў туды арэшкаў… Чым іхнія арэшкі – дык лепей… свая раска ў балоце.
Сплюшчыліся вочы.
– Ты адзін? – спытаў ён.
– Не, там, на грывах, малочны дзедаў брат.
– Угу, – сказаў Война. – Гэты таксама будзе маўчаць. Ты – ідзі да яго. Я паляжу, ачуняю… Мне трэба быць спакойным. І хітрым.
– Можа, прывесці вам каня?
– Го! Гэта далёка… Вельмі далёка. Цяпер мне трэба здабываць другога, каб дабрацца да свайго.
Алесь устаў.
– Я пайду. Я… не скажу нікому.
– Ведаю, – проста сказаў Война.
Ён змоўк. Алесь акінуў вачыма постаць, паклікаў Алму і пайшоў з ёю да ўзлесся.
Лес радзеў. Алесь бачыў, як праменні сонца ўсё часцей прабівалі сваімі дзідамі лістоту, як яны прабіраліся ў самы гушчар, як насустрач ім дымела зямля.
Паміж ім і сонцам клубіліся ў паветры раі мошак, быццам тысячы да чырвані распаленых вясёлых іскрынак, якія вялі і вялі свой трывожны і радасны танец.
…Гісторыя з балотнай пагоняй скончылася зусім нечакана.
Война не мог ведаць, што на яго ў гэты раз паляваў не адзін Мусатаў. Мусатаву прыслалі ў памочнікі чалавека з губерні. Начальству надакучыла няўлоўнасць Чорнага Войны. З гэтым асколкам мінулага паўстання трэба было канчаць. Начальства не гневалася на Апалона Мусатава: яно ведала, што злачынцу ва ўласным доме памагаюць і сцены, што Мусатаў распарадны і дзейны чалавек і не яго правіна ў тым, што бандыт гуляе на волі.
Збіраць чуткі – гэта была не яго справа. Сачыць, распытваць сялян, лавіць краем вуха іхнія размовы павінен сышчык.
Так з’явіўся ў наваколлі Сухадола Мікалай Буланцоў, знаўца сваёй пачэснай і патрэбнай дзяржаве прафесіі, спраўны чалавек год дваццаці.
Буланцову трэба было ўзвысіцца яшчэ больш, чым Мусатаву. Апошні ўжо дасягнуў сяго-таго, а гэты толькі рабіў першыя крокі. Мусатаў усё ж меў дваранства, няхай жабрачае і заняпалае, а Буланцоў паходзіў з кантаністаў, з парыяў, вучаных на медныя грошы, з тых, ніжэй за каго на ўсіх абшарах Расійскай імперыі былі толькі вайсковыя пасяленцы ды яшчэ паншчынныя мужыкі ў вельмі дрэнных паноў.