Migotliwy swiat

Kim jest — nie wiemy. Jaki ma cel — też nie wiemy. Ale znane są nam jego możliwości. Proszę spojrzeć z góry na to wszystko, co przyzwyczailiśmy się widzieć w horyzontalnej projekcji. Otwarte pozostają wnętrza fortów, doków, przystani, koszar, fabryk broni — wszystkich zasłon wznoszonych przez państwo, wszystkich budowli, planów, zamiarów, liczb i rachub; w tej sytuacji nie mają sensu żadne tajemnice i gwarancje. Załóżmy, na przykład, że ma złe zamiary, bo o dobre trudno kogokolwiek podejrzewać. W tej sytuacji przestępstwo przekroczy wszelkie prawdopodobieństwo. Oprócz niebezpieczeństw, na które wskazałem, nikt i nic nie ma możliwości obrony; nieuchwytny Ktoś może kierować losem, życiem, własnością wszystkich bez wyjątku, ryzykując w ostatecznym wypadku tylko zmianą miejsca pobytu.

Zjawisko to należy opanować stosując bezwzględną izolację, a może nawet poprzez likwidację. W tym wszystkim jest jeszcze inny, bardziej istotny aspekt. Nauka zatoczywszy łuk na którym częściowo zostały rozwiązane lub też brutalnie obnażone w imię swobodnego rozwoju umysłów najtrudniejsze problemy naszych czasów, cofnęła religię do stanu prymitywnego — ta zaś stała się udziałem prostych ludzi; niewiara okazała się powszechnym i codziennym zjawiskiem, utraciła jakikolwiek sens, który wcześniej nadawał jej przynajmniej charakter buntu; krótko mówiąc, niewiara — to życie. Ale po rozważeniu i przeanalizowaniu tego wszystkiego nauka w tym wypadku ponownie stanęła w obliczu sił, które nie poddając się analizie, są w swej istocie wszystkim. Zostawmy prostakom nazywanie tego „energią” albo jakimkolwiek innym słowem, spełniającym rolę gumowej piłki, którą pragnie się przebić granitową skałę…

Mówiąc to wszystko zastanawiał się nad okolicznościami dziwnego w sprawie Ayshera odstępstwa wywołanego prośbą dziewczyny. W myślach postanowił pozwolić Runie na to spotkanie, ale chciał także uzupełnić swoją zgodą tajną instrukcją dla naczelnika, która nadałaby temu wszystkiemu charakter szczególnej konieczności o państwowym znaczeniu; miał nadzieję, że właśnie w taki sposób dowie się co nieco, jeśli nie wszystkiego.

— …granitową skałę. Istotne jest, że religia i nauka ponownie spotkały się w tym samym miejscu, z którego początkowo rozeszły się w różne strony; ściślej — religia czekała tutaj na naukę, i teraz obie przyglądają się sobie wzajemnie.

Zastanówmy się, co się stanie, gdy w jałową pustkę współczesnej duszy wedrze się ten obraz, ten wstrząsający dziw — człowiek latający nad miastami, który na przekór wszelkim prawom przyrody wykazuje ich monstrualne, tysiącletnie oszustwo. Łatwo powiedzieć, że świat nauki ruszy do ataku, ażeby wszystko to objaśnić. Żadne wyjaśnienie nie zlikwiduje nadprzyrodzonej aureoli widowiska. Przeciwnie — wywoła łatwozapalny stan myśli i uczuć, podobny do ekstatycznych nastrojów wypraw krzyżowych. Tu jest pole do religijnych spekulacji na gigantyczną skalę. Spowodowane nimi poruszenie może przynieść w rezultacie katastrofalne skutki. Wszystkie partie, każda na swój sposób, wykorzystają tego Ayshera, doprowadzając do konfrontacji całą masę najbardziej sprzecznych interesów. Powstaną albo odrodzą się sekty; fascynacja niezwykłym zjawiskiem otworzy bramy dla wszelkiego rodzaju nieobliczalnej fantazji; legendy, podania, doniesienia, przepowiednie i proroctwa pomieszają wszystkie karty państwowego pasjansa, który zwie się Równowagą. Myślę, że wystarczająco dużo powiedziałem, dlaczego ten człowiek został uwięziony. Pomówmy teraz o twoim zamiarze, wyjaśnij mi swoje intencje. — Są bliskie pańskiej miłości do unikalnych książek. Wszystko, co niezwykłe, pociąga mnie. Był pewien człowiek, który skupował echo, wykupował miejscowości, gdzie rozlegało się wielokrotnie, wyraźnie i pięknie. Pragnę widzieć Ayshera i rozmawiać z nim z powodów nie mniej ważkich, aniżeli te, które każą szukać miłości lub popychają do bohaterskich czynów. To coś, czego nie da się ogarnąć rozumem; coś, co tkwi tylko w duszy. Jakże inaczej mogę to panu objaśnić? To — ja sama. Proszę wyobrazić sobie, że istnieje taki człowiek, który nigdy nie słyszał słowa „ocean”, nigdy go nie widział, nigdy nie podejrzewał istnienia tego błękitnego obszaru. Powiedziano mu: Jest ocean, tutaj, tuż obok, przejdź się w pobliżu, a zobaczysz go. Co w tym momencie mogłoby powstrzymać tego człowieka?