БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ

Абвесьціўшы незалежнасьць, беларускі народ стараўся ўсімі сіламі ўтрымаць яе. I зноў, як і за часоў Каліноўскага, народ казаў, што ён жыў і жыць хоча. Ён адбіваў чужы наступ. Нажаль, варожая сіла перамагала. Не памагло і збройнае паўстаньне ў Случчыне ў вабароне незалежнасьці Беларусі. У 1921 годзе расейцы і палякі падзялілі нашую Бацькаўшчыну. Адна частка Беларусі апынулася пад уладай бальшавікоў, а другая пад уладай Польшчы.

Бальшавікі, каб прыцягнуць да сябе беларускія масы, не запярэчвалі патрэбы арганізацыі Беларускага гаспадарства і нават самі абвесьцілі 1 студзеня 1919 г. арганізацыю Беларускае Савецкае Сацыялістычнае Рэспублікі. Спачатку рэспубліцы гэтай былі нават вызначаныя шырокія межы, з Смаленшчынай улучна, пасьля, аднак, зусім звужаныя да шасьцёх паветаў Меншчыны і, урэшце, зноў крыху пашыраныя. Бальшавікі кідалі народу розныя абяцанкі: дакляравалі даць зямлю, працу і лепшую долю. А на самой рэчы ня толькі нічога не далі, але адабралі і тое, што гэты народ меў. Заміж лепшае долі завялі калгасную паншчыну, робячы селяніна нявольнікам. Падобна зрабілі і з работнікам. Усіх-жа тых беларускіх інтэлігентаў, што паверылі гэтай хлусьні і пайшлі на супрацоўніцтва, выкарыстаўшы, жорстка зьнішчылі.

Трэба зацеміць, што і ў больш далёкабачных польскіх колах, якія бачылі і баяліся нарастаньня бальшавіцка-расейскае сілы, выказваліся думкі што да аднаўленьня калішняга Вялікага Княства. Паводля гэтых думак, такое княства, як і калісь у мінуўшчыне, мусіла-б стрымваць Маскву ў ейных намерах паходу на Захад. Пасьля выявілася, што гісторыя палякоў нічога не навучыла. Яны і гэтым разам аказаліся няздольнымі ўжыцьцяўляць вялікія ідэі.

Бальшавіцкая і польская палітыка на Беларусі бяз жалю нішчыла ўсіх тых, што адважваліся працаваць і нават думаць аб рэалізацыі акту 25 сакавіка 1918 г. і аб запраўдным палепшаньні долі беларускага народу.