БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ
- Автор: Найдзюк Язэп, Касяк Іван
- Год: 1993
- Язык: белорусский
- Год: Навука і тэхніка
- ISBN: 5343014585
- Жанр: История
Электронная книга - «БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ». Краткое содержание книги:
Беларускі нацыянальны pyx разьвіваўся і сярод эміграцыі ў Канадзе. Праўда, там беларускія эмігранты ня мелі свайго цэнтру, свае арганізацыі, аднак выяўлялі свае беларускія імкненьні пры расейскіх работніцкіх камітэтах.
У эўрапэйскіх краёх найбольш беларусаў-эмігрантаў знаходзілася ў Францыі. Беларуская праца сярод беларускіх эмігрантаў у Францыі распачалася ў 1926-1927 годзе на прадмесьці Парыжу Біянкуры і ў іншых гарадох Паўночнай Францыі. Запраўдны арганізацыйны рух сярод беларускай эміграцыі ў Францыі пачаўся ў сьнежні месяцы 1930 г., калі туды зьявілася з Прагі двух маладых беларускіх інтэлігентаў — інж. А. Абрамчык і інж. Рыдлеўскі. Дзякуючы іхным стараньням у Парыжы паўстала беларуская цэнтральная эмігранцкая арганізацыя «Хаўрус беларускае працоўнае эміграцыі» з правам закладаць свае аддзелы па ўсёй Францыі. За 8 месяцаў дзейнасьці «Хаўрусу» было адчынена і зацьверджана 5 філіяў «Хаўрусу» на правінцыі з агульным лікам сяброў каля 350. 3 прычыны выезду з Парыжу інж. Абрамчыка «Хаўрус» занепадаў, але ненадоўга, бо ў 1936 г. ён ўзноў ажывіўся. У Парыжы паўстала беларуская бібліятэка, нядзельныя курсы, выдавецтва собскага беларускага часапісу «Рэха» і інфармацыйнага беларускага бюлетэню. У 1938 г.у Парыжы паўстала беларуская арганізацыя «Беларуская Жаночая Грамада», якая ладзіла беларускія вечарыны і лекцыі. Перад выбухам вайны ў 1939 г. арганізацыйная праца сярод беларускіх эмігрантаў у Францыі разьвівалася штораз лепш.
За пару год перад сучаснай другой сусьветнай вайной, калі польскія ўлады ліквідавалі беларускія арганізацыі ў Заходняй Беларусі, патрапіла зарганізавацца і стварыць сваё таварыства беларуская эміграцыя ў Варшаве. Беларусы ў Варшаве выяўлялі сваю дзейнасьць яшчэ на пачатку XX стагодзьдзя і ў часе сусьветнае вайны. У 1919 г. у Варшаве зарганізаваўся Беларускі Камітэт, а крыху пазьней І Камітэт Помачы пацярпеўшым ад вайны. Нажаль, абедзьве гэтыя арганізацыі хутка былі зьліквідаваныя. Ад 1922 г. да 1930 г. у Варшаве існавала Беларускае Парлямантарнае Прадстаўніцтва. Нейкі час выходзіў там і беларускі часапіс «Праваслаўны Беларус» і нямецка-беларуска -ўкраінскі часапіс «Natio», прызначаны для інфармаваньня замежжа аб жыцьці г. зв. нацыянальных мяншыняў у Польскай дзяржаве — немцаў, беларусаў і ўкраінцаў. У 1930 г. у Варшаве заснаваўся Саюз Беларускіх Студэнтаў. Ён гуртаваў каля сябе студэнтаў -беларусаў, што здабывалі асьвету ў высшых Варшаўскіх школах. У 1936 годзе паўстала думка стварыць арганізацыю, якая магла-б заапекавацца беларускай калёніяй у Варшаве і праводзіць беларускую культурную працу на тэрыторыі ўсяе Польскае дзяржавы, дзе ёсьць беларусы.
Ініцыятыўная трупа апрацавала статут і пастанавіла залажыць «Беларускае Культурнае Таварыства». Нажаль, польскія ўлады такой арганізацыі не зацьвердзілі. Тады, 23.XII. 1937 г., паўстала «Асьветнае Таварыства» беларусаў у Варшаве з правам дзейнасьці на тэрыторыі гораду Варшавы. Гэтая арганізацыя была зацьверджаная і зараз-жа пачала гуртаваць каля сябе беларускіх работнікаў, работніцаў і інтэлігенцыю, ладзіць лекцыі, вечарыны і наагул праводзіць беларускую культурную працу. Калі Польская дзяржава пад націскам нямецкае арміі распалася і Варшаву занялі немцы, у Варшаве паўстаў Беларускі Камітэт. Камітэт павёў яшчэ шырэйшую дзейнасьць ня толькі сярод беларускіх эмігрантаў у Варшаве, Кракаве і іншых гарадох, але і сярод беларускага сялянскага жыхарства на ўсходніх частках Гэнэральнае губэрні. Адначасна паўсталі беларускія нацыянальныя камітэты ў Лодзі і Пазнані. Перад сучаснай вайной і ў часе вайны найважнейшым беларускім цэнтрам на эміграцыі сталася Нямеччына, а насамперш ейная сталіца Бэрлін. Беларускія эмігранты ў Нямеччыне зьявіліся пасьля першае сусьветнае вайны і гуртаваліся каля беларускага прадстаўніцтва ў Бэрліне, на чале якога стаяў Прадстаўнік Ураду БНР сп. Бароўскі. У Бэрліне друкаваліся некаторыя беларускія кяіжкі для Беларусі. Там жыў нейкі час прэм'ер ураду БНР А. Цьвікевіч. Там таксама гасьцяваў нейкі час З. Жылуновіч, які, працуючы для Савецкае Беларусі, усімі спосабамі стараўся перацягнуць на савецкі бок урад БНР, а таксама і сяброў Рады БНР, нагаворваючы іх прызнаць БССР і здаць ейнаму ўраду ўсе мандаты. Жылуновічу часткава ўдалося выканаць даручаную яму справу. А. Цьвікевіч паслухаўся Жылуновіча, паверыў у бальшавіцкія абяцанкі шырокіх магчымасьцяў беларускае працы ў БССР, склікаў у кастрычніку 1925 г. канфэрэнцыю і стараўся пераканаць усіх сяброў ураду і Рады Беларускае Народнае Рэспублікі аб патрэбе прызнаньня БССР і перадачы савецкаму ўраду сваіх мандатаў. Але пачатая А. Цьвікевічам акцыя не ўдалася да канца. Яго падтрымалі толькі У. Пракулевіч і Л. Заяц. Іншыя сябры ўраду В. Захарка, Я. Варонка, а галоўна старшыня Рады Беларускае Народнае Рэспублікі П. Крэчэўскі сваіх мандатаў не здалі, БССР ня прызналі і засталіся надалей вернымі ідэі 25 сакавіка. Цьвікевіч, Пракулевіч і Заяц, прызнаўшы БССР, выехалі ў Менск, але нядоўга цешыліся там свабодай, бо пазьней бальшавікі арыштавалі і саслалі іх у далёкія ўсходнія краіны, дзе Л. Заяц і памёр, а доля іншых няведамая і таксама пад вялікім пытаньнем. У 1932 г. на Бэрлінскім груньце і сярод беларускай эміграцыі спрабавалі разгарнуць сваю працу камуністыя, выдаючы свой часапіс «Барацьба». Але з прыходам да ўлады ў Нямеччыну Адольфа Гітлера гэты часапіс у 1933 г. перастаў выходзіць. Затое ў гэным самым часе ў Бэрліне паўстаў Саюз Беларускіх Студэнтаў з нацыянальна-беларускай ідэялёгіяй і ён адыйграваў паважную ролю, асабліва ў прапагандаваньні беларускае справы на Бэрлінскім груньце. Перад самай вайной у 1939 г. у Бэрліне зьявіўся правадыр беларускіх нацыянал-сацыялістых Фабіян Акінчыц. ён шукаў у Нямеччыне помачы для беларусаў у змаганьні супроць польскае і бальшавіцкае няволі і зьдзекаў. У выніку гэтага наладзілася супрацоўніцтва беларускіх нацыянал -сацыялістых з нямецкімі дзейнікамі. Супрацоўніцтва гэтае ў часе нямецка-польскае вайны выявілася ў тым, што шмат беларускіх нацыянал-сацыялістых актыўна памагалі немцам у змаганьні з палякамі.