Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу

Автор: Кавалёў Сяргей
Год: 2001
Язык: белорусский
Жанр: История

Электронная книга - «Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу». Краткое содержание книги:

Беларуская літаратура ў 80 – 90-х гг. ХХ ст. узбагачалася двума шляхамі: праз стварэння новых тэкстаў і за кошт вяртання спадчыны, незаслужана забытай альбо забароненай у савецкі час. Першы шлях быў больш перспектыўны, затое другі – больш плённы: у літаратуру з новымі творамі прыходзілі пачаткоўцы, а з нябыту вярталіся класікі, зоркі першай велічыні. Да кантэксту нацыянальнай культуры была далучана творчасць пісьменнікаў, рэпрэсаваных у 30-х гг. (В. Ластоўскага, В. Шашалевіча, А. Мрыя, Я. Пушчы ды інш.), і творчасць пісьменнікаў-эмігрантаў 40-х гг. (Н. Арсенневай, М. Сяднёва, А. Салаўя, Я. Юхнаўца ды інш.). Значна змяніўся за апошнія дзесяцігоддзі і выгляд беларускай літаратуры мінулых эпох: у выніку даследавання і перакладу на сучасную беларускую мову лацінскіх і польскіх тэкстаў у кантэкст нацыянальнай культуры ўведзена шматмоўнае пісьменства Беларусі XVI – XVIII стст. (Уводзіны, фрагмэнт)

Перейти на страницу:

Nadobna chce być gładszą, stara uść za młodą,

Szpetna chce się popisać też swoją urodą.

Owa wszystko zwierciadło to tak sztucznir broi,

Że się każda w nie patrząc, bardzo rada stroi. <...>

Radniej, jeśli twarz widzisz w zwierciadle nadobną,

Staraj się, byś na duszy była jej podobną.

Bo to jest nacudniejszą przyprawą na twarzy,

Kiedy wstydem opłonąć której się więc zdarzy.

(Protasowicz 1973: 89)

Пераказваючы змест авідзіеўскай “Касметыкі...” Радагляд Гладкатварскі дыстансуецца ад яе сваім псеўданімам, прысвячэннем Даўгоце Міластройскай, “Прадмовай...” і, самае галоўнае, іроніяй, жартаўлівым ладам апавядання. Аўтар “Румян...” дае карысныя парады касметычнага характару і адначасова іранізуе з тых нядошлых нявест, якім яны прызначаны. Адносіны аўтара да адрасатак неадназначныя. З аднаго боку паэту шкада абдзеленых прыгажосцю дзяўчат: “Żal mi was panny dobre, które przez gładkości /Nie możecie żądzy swej dość czynić w miłości” (Barwiczka 1605: 8). З другога боку ён пасмейваецца з іхняй празмернай палкасці і прапануе свае паслугі не толькі ў якасці лекара. “W. m. wszego dobra zyczliwy przyjaciel y z wielką a serdeczną chęcią służyć gotow na każdym placu” – падпісваецца ён пад прадмовай (Barwiczka 1605: 2). Аднак, аўтарская іронія не перарастае ў сатыру; Радагляд Гладкатварскі не бярэцца парадыраваць змест асноўнай, медыцынскай часткі твора, не змяняе пазітыўнае стаўленне да рэчаіснасці на негатыўнае. Таму нельга пагадзіцца з сцвярджэннем А. А. Анушкіна, што паэме нададзена сатырычнае гучанне (Анушкин 1970: 107), няма падстаў залічваць услед за К. Бадэцкім “Румяны...” да савізжальскай сатыры.

Не падзяляючы галоўную ідэю твора, які перакладаў, Радагляд Гладкатварскі свядома ці падсвядома падкрэсліваў тыя моманты ў паэмы Авідзія, якія больш адпавядалі ягоным уласным уяўленням пра ідэал жанчыны. Так досыць нечаканае ў агульным кантэксце паэмы сцвярджэнне рымскага паэта пра перавагу цноты над знешняй прыгажосцю – на думку гісторыкаў антычнай літаратуры, гэтым выказваннем Авідзій імкнуўся завуаліраваць заганную мараль твора (Morawski 1917: 114; Stabryła 1989: 134) – Радагляд Гладкатварскі выносіць на пачатак “Румян...” і з энтузіязмам апісвае ўслед за Авідзіем стрыманы і цнатлівы лад жыцця жанчын даўнейшых стагоддзяў, ператвараючы гэтае апісанне ў гімн прастаце і натуральнасці:

Piękny zwyczay był starych, iż wolały robić,

Niżli ciało mizerne k woli światu zdobić.

Wstydliwa pani siedząc przedła za swym stołem ,

Używając prace rąk z dziatki swemi społem.

Sama statku doyrzała, sama do obory

Zapędzała iagnięta, ktore pasły cory.

Sama ogień wzniecała, sama drwa rąbała,

W robocie się kochając, wstydu zaniechała.

(Barwiczka 1605: 3 - 4)

Пад гэтымі радкамі смела падпісаўся б і Ян Пратасовіч: намаляваны вобраз цалкам адпавядае ягонаму “Вобразу сумленнай белагаловай” і калектыўным ўяўленням тагачаснай беларуска-літоўскай шляхты пра суровае патрыярхальнае жыццё продкаў. Калі гіпатэтычна ўявіць, што за пераклад “Касметыкі для жаночага твару” узяўся б Я. Пратасовіч, з пад ягонага пяра выйшла б сачыненне вельмі падобнае на “Румяны...”

Заканамерна, што лацінская паэма Авідзія, трапіўшы на польска-беларускую культурную глебу, атрымала фому “Румян...”: не даслоўнага перакладу і не пародыі, але форму парафразы, у якой эстэтычныя ідэі і маральныя перакананні арыстакратычнага рымскага асяроддзя часоў Аўгуста пераламіліся ў люстры эстэтычных ідэяў і маральных уяўленняў шляхты Рэчы Паспалітай пачатку XVII стагоддзя.

ІІІ. 5. Падагульненне

На мяжы XVI - XVII ст. самымі папулярнымі ў грамадстве відамі паэзіі з’яўляліся кніжна-эпіграматычная (геральдычныя, прэфацыйныя і дэдыкацыйныя вершы, звароты да Заіла) і сямейна-рытуальная (генеталіконы, матрыманіяльныя і фунеральныя творы).

Кніжныя эпіграмы мы знаходзілі ўжо на старонках берасцейскіх і нясвіжскіх выданняў 50-60-х гг., зазвычай сустракаліся яны ў лоскіх і віленскіх друках 70-80-х гг., зрабіўшыся амаль неад’емным элементам кнігі. Не дзіўна, што менавіта кніжныя эпіграмы замаўляюць выдаўцы ў Я. Казаковіча, а Г. Пельгрымоўскі, Я. Пратасовіч, Б. Будны і Я. Пятровіч старанна аздабляюць выданні сваіх кніг эпіграмамі на гербы магнатаў і дэдыкацыйнымі вершамі. У гэтым сэнсе ніякіх радыкальных зменаў у польскамоўнай паэзіі канца XVI - пачатку XVII ст. не адбываецца, можна гаварыць адно пра працяг традыцыяў папярэдніх этапаў развіцця.

Перейти на страницу:

Сюжет

Атмосфера

Главный герой

Общее впечатление

Итоговая оценка: 0.0 из 10 (голосов: 0 / История оценок)

Не работает?