Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу

У творчасці Я. Казаковіча выразныя праявы беларуска-літоўскага дзяржаўнага патрыятызму назіраюцца і ў 80-х гг., і ў 90-х XVI – пачатку XVIІ ст. Выказваючы ў звароце да Януша Радзівіла (“Радзівіліяда...”, 1588 г.) спадзяванне, што ў асобах маладых Радзівілаў Літва будзе мець сваіх Курцыяў, паэт у эпіграме на герб Мікалая Зяновіча (“Новы Запавет”, 1593) з гонарам падкрэслівае, што старадаўні род Дэспатаў-Зяновічаў належыць Літве, а ў прысвячэнні Станіславу Кішку (“Італійскі арэшнік”, 1603) наракае на недахоп у Літоўскім краі “шчырага золата” для ўзнагароды мецэната за ягоныя дабрачыннасці. І ў геральдычных эпіграмах, і ў дэдыкацыйных вершах Я. Казаковіч найперш адзначае заслугі сваіх герояў-адрасатаў перад Айчынай (на полі бітвы, на культурна-асветніцкай ніве), і ў значна меншай ступені цікавіцца сімволікай гербаў і падрабязным зместам кнігі, якую прадстаўляе чытачам. Каб не ўзнікала ніякіх сумненняў наконт ягонага паходжання і дзяржаўнай прыналежнасці, Я. Казаковіч, як мы ўжо адзначалі, дадаваў да свайго прозвішча прыдомак “Ліцвін”, як і ягоны прыяцель А. Рымша, а таксама лацінамоўныя паэты В. Агрыпа і Я. Радван.

Не меншым, чым Я. Казаковіч, патрыётам Вялікага Княства Літоўскага быў Г. Пельгрымоўскі, які пад “Дыялогам літоўскага шляхціца пра Інфлянцкую вайну...” падпісаўся “E. P. Philalethes Lithuanie” і ананімна выдаў зборнік вершаў пад красамоўнай назвай: “Патрыёт Айчыны да сенату і дзяржавы літоўскай”. У гэтых і іншых сваіх творах Г. Пельгрымоўскі піша пра слаўную мінуўшчыну і сучаснасць Літвы, яе дзяржаўных дзеячаў і палкаводцаў, адстойвае тэрытарыяльныя інтарэсы Княства не толькі перад Масковіяй, але і перад Польшчай (праўда, пяру Г. Пельгрымоўскага належыць і “Размова аднаго паляка з маскалём...”, але ягоны Паляк уваходзіць у склад Літоўскага пасольства, ужывае ў размове рускія ды беларускія словы, і адгукаецца на імя Іван). Менавіта ў творчасці Г. Пельгрымоўскага ліцвінскі патрыятызм выяўляецца найбольш паслядоўна: выказванні на вобразна-эмацыянальным узроўні (пранікнёныя маналогі Мілосніка Айчыны і Літвы ў “Патрыёце...”) спалучаюцца з гістарычнай і палітычнай аргументацыяй (разважанні Ганца і Рыцара ў “Дыялогу літоўскага шляхціца...”, прамовы Льва Сапегі ў “Пасольстве да вялікага князя маскоўскага”). Услед за А. Рымшам, які ў 80-х гг. XVI ст. разам з лацінамоўнымі і польскамоўнымі вершаванымі творамі даў некалькі ўзороў беларускамоўных, Г. Пельгрымоўскі напачатку XVIІ ст. актыўна выкарыстоўвае старабеларускую мову ў сваіх польскамоўных творах, калі прамаўляе ад імя персанажаў беларускага і рускага паходжання (“Размова паляка з маскалём...”, “Пасольства да вялікага князя маскоўскага”).