Забытая Першая сусветная вайна
- Автор: Галдзянкоў Міхаіл
- Год: 2015
- Язык: белорусский
- Год: Галіяфы
- Жанр: История
Электронная книга - «Забытая Першая сусветная вайна». Краткое содержание книги:
У той момант у Фінляндыі востра стаяла праблема з харчаваннем, асабліва бракавала зерня. Народ галадаў. Дэфіцыт быў паўсюль, але ў гарадах ён адчуваўся мацней за ўсё.
З пачаткам грамадзянскай вайны краіна падзялілася на дзве часткі: поўдзень захапілі чырвоныя, а захад, цэнтр і поўнач — белыя. Такім чынам, самыя буйныя фінскія гарады, якія размяшчаліся на поўдні, патрапілі ў рукі чырвоных, якім прыходзілася займацца харчовым забеспячэннем гарадскога насельніцтва, маючы вельмі кепскія стасункі з вытворцамі. З гэтай прычыны зерне атрымлівалі толькі з Расіі.
У Хельсінкі прыбыў цягнік з сібірскай пшаніцай. Шлях доўжыўся пяць тыдняў і быў няпростым: пры перасячэнні мяжы частку вагонаў прыйшлося пакінуць. Сітуацыя з зернем у сталіцы была адчайная, і прыбыццё цягніка яе не выратавала.
Дастаўка харчавання ў белых была арганізавана значна лепей, за забеспячэнне грамадзянскага насельніцтва адказвалі мясцовыя камітэты. Яны атрымлівалі прадукты з Даніі, Германіі і Швецыі, але іх таксама было недастакова.
Супрацьстаянне ж узнікла ў краіне паміж прыхільнікамі Сацыял-дэмакратычнай партыі Фінляндыі, асноўнымі сіламі якой былі атрады фінскай Чырвонай гвардыі, і фінскага Сената, на баку якога былі атрады самаабароны.
Рост напружання прывёў да таго, што 12 студзеня 1918 года буржуазная большасць Фінляндыі ўпаўнаважыла Сенат прыняць жорсткія меры для навядзення парадку. Сенат даручыў гэтую задачу генералу Карлу Густаву Эмілю Манэргейму (будучаму легендарнаму міністру абароны, які выратваў краіну ад сталінскага ўварвання 1939–1940 гадоў), які прыбыў у Хельсінкі толькі за месяц да апісаных падзей. Атрымаўшы паўнамоцтвы, Манэргейм ад’язджае ў горад Вааса.
Першапачатковай задачай Манэргейма была арганізацыя верных ураду войскаў. Але сутычкі паміж атрадамі самаабароны, чарвонагвардзейцамі і расійскімі вайскоўцамі, якія адбываліся ў розных частках краіны, упэўнілі Сенат і Манэргейма ў неабходнасці жорсткіх мер. 25 студзеня 1918 года Сенат абвясціў атрады самаабароны ўрадавымі войскамі і прызначыў Манэргейма камандуючым.
У той жа час умераныя і радыкальныя сацыял-дэмакраты стварылі Выканаўчы камітэт рабочых, які падрыхтаваў план рэвалюцыйнага перавароту. Яго вырашылі здзейсніць з выкарыстаннем абяцанай Леніным 13 студзеня ваеннай дапамогі, для чаго трэба было забяспечыць дастаўку зброі ў Хельсінкі. Гэта было зроблена 23 студзеня. Усяго праз два тыдні пасля прызнання незалежнасці Фінляндыі Ленін падбухторваў чырвоных да мецяжу, дасылаючы ім на падмогу пераапранутых расійскіх матросаў і чырвонагвардзейцаў.
У першы вечар чырвоным удалося захапіць толькі чыгуначны вакзал. Цалкам пад кантроль горад быў узяты на наступны дзень. Выканаўчы камітэт рабочых аддае загад аб арышце 46 сенатараў. Аперацыя сарвалася, бо ўсе паспяхова схаваліся. З прычыны таго, што сталіца магла абстрэльвацца з крэпасці Свеаборг і чырвоным флотам, цэнтр абароны белых быў перанесены ў горад Вааса. Туды ж пераехаў і ўрад Свінхувуда.
Вайна 1918 года была «чыгуначнай», бо чыгунка стала асноўным шляхам перамяшчэння войск. З гэтай прычыны бакі змагаліся за важнейшыя чыгуначныя вузлы: Хаапамякі, Тамперэ, Коўвала і Выбарг. У чырвоных было не менш за 50 000 салдат, з боку белых — толькі 11 000–15 000 добраахвотнікаў, асноўнымі матывамі якіх былі як матэрыяльныя (плата і паёк), так і ідэалагічныя, а таксама ўплыў атачэння і прымус. Асаблівасцю чырвоных атрадаў было іх стварэнне найперш у прамысловых цэнтрах, жаночыя атрады колькасцю каля 2000 чалавек. Другой асаблівасцю быў удзел непаўнагадовых з двух бакоў, галоўным чынам, 15–17-гадовых, сярод якіх у чырвоных былі і дзяўчынкі. Асновай белай арміі былі сяляне і інтэлігенцыя, за чырвоных змагаліся перш за ўсё рабочыя і сялянская галота, і канечне, да 10 000, ці нават болей, расійскіх добраахвотнікаў.
Падчас чырвонага перавароту ў Хельсінкі Манэргейм выканаў абяцанне і ўзяў пад кантроль Пох’янмаа на поўначы. Яшчэ ў пачатку 1918 года савецкі ўрад аддае загад расійскім ваенным гарнізонам, якія апынуліся на тэрыторыі незалежнай Фінляндыі, прытрымлівацца нейтралітэту. Нягледзячы на гэта, расійскае камандаванне ў Пох’янмаа дзейнічала ў шчыльным супрацоўніцтве з Ахоўным корпусам Фінляндыі.
Так, віцэ-адмірал Мікалай Падгурскі ўзначаліў абарону Батнічнага заліва. Дзяуючы гэтаму раззбраенне расійскіх войск на поўначы з 29 па 31 студзеня 1918 года адбывалася лёгка і мірна. Мясцовыя камітэты, якія прадстаўлялі Расію ў Фінляндыі, даклалі Сенату, што «праграма дэмабілізацы» прасоўваецца паспяхова. Падгурскі асабіста дапамагаў Манэргейму ў здачы зброі гарнізонам у Вааса. У адказ фінскі галоўнакамандуючы арганізуе выплаты расійскім афіцэрам, іх пражыванне, права свабоднага перасоўвання па горадзе. Расійскія гарнізоны на поўначы краіны практычна не аказвалі супраціву і большая частка вайскоўцаў, якія здалі зброю, змагла адправіцца дадому. Дзякуючы гэтаму Атрады самаабароны (Ахоўны корпус Фінляндыі) змаглі атрымаць узбраенне.