Przejście

— Lepiej pójdę się pokazać, żeby nie myślała, że o niej zapomniałam — zadecydowała Joanna i znużona potarła czoło. Zaczynała ją boleć głowa, pewnie dlatego, że od wielu godzin nic nie miała w ustach. Wpadnę na chwilę do Maisie, a potem idę do domu, pomyślała.

— Zanim pójdziesz się z nią zobaczyć, chciałbym, żebyś rzuciła na coś okiem — oświadczył Richard i zaprowadził ją do laboratorium. — Miałaś rację w sprawie Titanica. To nie przypadkowe wspomnienie.

— Naprawdę?

— Naprawdę. — Zatrzymał się przy drzwiach i przekręcił klucz w zamku. — Właśnie rozmawiałem z doktor Jamison. Po twoim wyjściu zacząłem się zastanawiać nad tym, co powiedziałaś o tym, że doświadczenia graniczne nie są wystarczająco zróżnicowane, aby uzasadnić teorię przypadkowości. — Otworzył drzwi i włączył światło. — Uznałem, że powinienem jeszcze raz się przyjrzeć aktywności synaps w korze czołowej. — Podszedł do pulpitu i włączył komputer. — Kiedy to zrobiłem, spostrzegłem coś frapującego. — Wypisał kilka poleceń. — Znasz może prace doktora Lamberta Oswella?

Joanna zaprzeczyła ruchem głowy.

— Przeprowadził intensywne badania pamięci długotrwałej, opracowując indeks lateralizacyjny — wyjaśnił Richard. — Kiedy zadasz pacjentowi proste pytanie, choćby: „Kto zwyciężył w bitwie o Midway?”, otrzymasz stosunkowo przejrzysty indeks lateralizacyjny.

— Chyba że jesteś panem Wojakowskim — uzupełniła Joanna. — Wówczas przypomina ci się cała historia.

— Albo powieść. — Richard uśmiechnął się. — Tak czy owak, indeks wygląda w ten sposób. — Napisał na komputerze kilka słów, wyświetlając serię skanów. — Zwróć uwagę, jak szybko lokalizowane są rozbłyski neuronowe. To oznacza, że mózg bierze problem na celownik, jakby powiedział pan Wojakowski. Nie zdarza się, aby dwóch ludzi w taki sam sposób zareagowało na pytanie „Kto zwyciężył w bitwie o Midway?”, co wynika z tego, że określone wspomnienie nie ma swojego konkretnego miejsca zmagazynowania, a w dodatku może się skrywać pod rozmaitymi kategoriami, jak choćby: druga wojna światowa, wyspy, Ocean Spokojny albo słowa na literę M. Te indeksy nie zawsze są takie same dla określonych pytań. Oswell zadawał identyczne pytania w trzymiesięcznych odstępach i za każdym razem uzyskiwał inny indeks lateralizacyjny. Niemniej potrafił stworzyć matematyczny wzór ich powstawania, dzięki któremu potrafimy odróżnić indeksy lateralizacyjne.

Napisał jeszcze parę słów i po prawej stronie monitora pojawił się inny skan.

— W wypadku pytania takiego, jak „Co to jest Yorktown?”, indeks jest odmienny, podobnie jak wzór.

To samo dotyczy pytania: „Co takiego powiedział pan Briarley podczas swojej lekcji?, uzupełniła w myślach Joanna, przyglądając się, jak neurony zmieniają kolor z czerwonego na zielony, z żółtego na niebieski, rozkwitając jak fajerwerki i przygasając. Siedział na brzegu biurka i o czymś opowiadał. O Makbecie? O trybie przypuszczającym? O Pieśni o starym żeglarzu?

— Jeśli zadam pytanie typu: „Co to jest Yorktown?” — zakładając, że nie jesteś panem Wojakowskim — indeks lateralizacyjny obejmie selekcję oraz odrzucanie możliwości i będzie znacznie bardziej skomplikowany. Poza tym poszukiwania właściwej odpowiedzi obejmą znacznie większy obszar, odpowiednia informacja może się bowiem znajdować w najrozmaitszych wspomnieniach. Czy chodzi o miasto? O bitwę? Tytuł filmu? Konia wyścigowego? W tym indeksie wchodzi w grę znacznie większa przypadkowość.

Joanna spojrzała na ekran, usiłując nadążać za tym, co mówi Richard, chociaż jej ból głowy nasilał się z minuty na minutę.

— I właśnie to przypomina indeks na skanach?

— Nie — zaprzeczył. — Doktor Jamison przypomniała mi, że doktor Oswell przeprowadził także serię eksperymentów związanych z interpretacją obrazów. Pokazał ochotnikom abstrakcyjne…

— Masz coś do jedzenia? — przerwała Joanna.

Richard odwrócił się i przyjrzał się jej uważnie.

— Przepraszam, ale nie jadłam kolacji — wyjaśniła. — Właściwie obiadu też nie i pomyślałam, że może ty…

— Pewnie. — Już grzebał w kieszeni. — Co my tu mamy? Baton mars, trochę orzechów nerkowca… — Wyciągał kolejne smakołyki. — Posłuchaj, może lepiej pójdziemy na prawdziwą kolację. O tej porze bufet jest raczej nieczynny?

— Bufet nigdy nie jest czynny.

— Możemy iść do Taco Pierre’s.

— Nie, muszę jeszcze wpaść do Maisie — zaprotestowała i sięgnęła po baton. — To mi wystarczy. Co mówiłeś?

— A tak, no więc w trakcie oddzielnej serii eksperymentów Oswell pokazał ochotnikom scenę, w której obiekty i kształty celowo przedstawiono w niewyraźnej i abstrakcyjnej formie.

— Jak u Rorschacha — zwróciła uwagę Joanna.

— Właśnie tak — potwierdził. — Badani otrzymali pytanie: „Co przedstawia ten obrazek?” Proszę, pomarańcza. — Wręczył jej owoc. — W większości wypadków zasada okazała się zbliżona do otwartego indeksu lateralizacyjnego, ze zwiększoną aktywnością w korze pamięci, a badani opisali obrazek jako… skittles… i paczka krakersów serowych z masłem arachidowym. Nie mam nic do picia, więc może fistaszki to zły pomysł. Mogę iść po colę z automatu.