Przejście

— Ale przecież zacytował fragment poematu Pukiel porwany — wymamrotała Joanna i przypomniała sobie, że nie dokończył cytatu z Pieśni o starym żeglarzu. — Czy to bardzo zaawansowany stan?

— Niekiedy. Czasami zapomina tylko pojedynczych słów, a kiedy indziej jest z nim bardzo źle.

Bardzo źle. Mało powiedziane. Choroba Alzheimera oznacza powolne umieranie, któremu towarzyszy stopniowa utrata pamięci, zdolności mówienia, kontroli nad zaspokajaniem podstawowych potrzeb, a wreszcie paranoja i ślepota. Przypomniała sobie jedną ze swoich pacjentek, której mąż zapadł na tę chorobę. W połowie wywiadu mężczyzna wstał i spytał przerażonym głosem: „Co ta obca osoba robi w moim domu? Kim pani jest? Czego pani chce?” Joanna pośpieszyła z wyjaśnieniami, lecz on nie zwracał się do niej. Mówił do swojej żony, z którą mieszkał od czterdziestu lat.

— Pani z nim mieszka? — spytała Joanna. — Opiekuje się nim?

Przytaknęła. Dlatego przeszedł na emeryturę, nagle uzmysłowiła sobie Joanna. Nie zrezygnował z pracy w szkole dlatego, że lokalne władze zaoferowały mu wcześniejszą emeryturę. Nie mógł już uczyć. Przypomniała sobie, jak podczas lekcji cytował z pamięci całe stronice Makbeta i Pieśni o starym żeglarzu. Daty, treść książek, metryka wierszy, dwuwiersze, cytaty. Antologia literatury angielskiej Briarleya, jak go nazywał Ricky Inman. Nie potrafi przypomnieć sobie słowa „łyżeczki”.

— Nie chciałam, żeby myślała pani, że on jest taki jak przed chwilą. — Kit zadrżała z zimna. W kamizelce i w kapciach musiała zmarznąć na kość.

— Niech pani lepiej wraca do domu. Zamarznie pani.

— Nic mi nie będzie. — Zaszczekała zębami. — Chciałam też poradzić, aby pani nie dawała za wygraną. On niekiedy przypomina sobie rozmaite rzeczy, zupełnie niespodziewanie, a czasami odpowiada na pytanie zadane mu wiele dni wcześniej, jakby jego umysł przez cały czas grzebał w pamięci i wreszcie odnajdywał właściwą odpowiedź. On może pamiętać to, co panią interesuje. Mówiła pani, że to coś, co ma związek z Titanikiem?

— Tak. Pan Briarley powiedział lub przeczytał coś na głos…

— On jest… był… wielkim tytanikologiem. Jeśli przypomni sobie coś lub cokolwiek powie na ten temat, zadzwonię do pani. Pani pracuje w Szpitalu Miłosierdzia, tak?

— Podam pani numer telefonu. — Joanna wygrzebała z kieszeni długopis i jakąś kartkę. — Mam automatyczną sekretarkę. Proszę zostawić wiadomość. — Nabazgrała kilka cyfr i wręczyła papier Kit. — Na pewno oddzwonię — a może nie powinnam?

— Proszę się nie martwić — uspokoiła ją Kit. — Jeśli to on podniesie słuchawkę, niech pani poprosi mnie do telefonu. — Podyktowała numer.

— Mam prosić Kit? — spytała Joanna. — A może pani ma na imię Katherine?

— Kit. Kit Gardiner. Otrzymałam imię na cześć Kita Marlowe’a, ulubionego pisarza wujka Pata. To on wybrał dla mnie imię.

I o tym zapomniał, pomyślała zdruzgotana Joanna.

— Zadzwonię, jeśli powie cokolwiek o Titanicu. — Kit wsunęła kartkę do kieszeni dżinsów.

— Będę bardzo wdzięczna.

— Kit! — krzyknął pan Briarley, stając w drzwiach. — Gdzie schowałaś moją Tragiczną historię doktora Faustusa? — Wyszedł na ganek.

— Zaraz ją znajdę, wujku — odkrzyknęła Kit i ruszyła do domu, otulając chude ciało flanelową koszulą. — Zadzwonię do pani.

— Dziękuję — odpowiedziała Joanna.

— Mówiłem ci, żebyś nie grzebała w moich książkach — odezwał się pan Briarley. — Nigdy nie mogę ich znaleźć.

Kit podbiegła kilka kroków. Joanna wsiadła do samochodu, przyglądając się, jak Kit wbiega na ganek, bierze wujka pod rękę i prowadzi do domu. Joanna wrzuciła jedynkę i zjechała z krawężnika. Minęła dwa kwartały i zaparkowała przy chodniku. Siedziała nieruchomo z rękami na kierownicy i wpatrywała się w szybko zapadający zimowy zmierzch.

Nie wiedział, co mówił o Titanicu. Jego pamięć szwankuje, stracił ją tak, jakby umarł. Bo umarł, umierał, sylaba po sylabie, jedno wspomnienie po drugim, zapominał o Coleridge’u, sarkazmie i słowie „cukier”. Nie pamiętał też, że sam nadał imię siostrzenicy.

To musi być męczarnia, zapominać wiersze i ludzi, którzy ukształtowali twoje życie. Z kolei męczarnią dla Kit musiało być obserwowanie tego procesu. Fakt, że pan Briarley nie pamiętał wykładu o Titanicu, stanowił najmniej istotny element tragedii, z którą zetknęła się Joanna. Ukryła twarz w dłoniach, nie z powodu Kit ani pana Briarleya, nie dlatego siedziała zrozpaczona w wyziębionym samochodzie, że dotknęła ich tragedia. Chodziło o jej własny problem.

Pan Briarley nie potrafił powtórzyć jej, co mówił o Titanicu. Nic wiedział tego. Nie pamiętał. To właśnie było istotne. Najistotniejsze.