Związek żydowskich policjantów [The Yiddish Policemen's Union - pl]

— Gdzie Błękitny Bawół? — pyta wreszcie stary.

— Nie wiem — mówi Miśko. — Pewnie ma twoje spodnie od piżamy.

Wygładza ślad po zagnieceniu zrobionym palcami ojca, po czym mija go i wchodzi do środka.

— Dupek — bąka prawie pod nosem. Przeprasza i idzie do toalety.

— Śliwowica — mówi stary, zmierzając ku szeregowi butelek, stłoczonych na czarnej lakowej tacy niczym miniaturowa panorama Szwarcer-Jam. — Prawda?

— Alka-seltzer — poprawia Landsman. Gdy wuj unosi brew, wzrusza ramionami. — Mam nowego lekarza. Hindusa. Chce, żebym przestał chlać.

— Od kiedy to słuchasz lekarzy i Hindusów?

— Od nigdy — przyznaje Landsman.

— Tradycją Landsmanów jest samoleczenie.

— Tak jak bycie Żydem — mówi Landsman. — I patrz, dokąd nas to zaprowadziło.

— Dziwne czasy dla Żydów — zgadza się stary, wręczając Landsmanowi szklankę ubraną w kipę z plasterka cytryny. Potem nalewa sobie szczodrą miarkę śliwowicy i wznosi toast z miną rozbawioną i okrutną, którą Landsman dobrze zna i w której od dawna nie dostrzega humoru.

— Za dziwne czasy — wznosi toast stary.

Gładko wychyla szklankę, a gdy znów patrzy na Landsmana, cały promienieje jak człowiek, któremu udało się powiedzieć dowcip i rozśmieszyć całe towarzystwo. Landsman rozumie, że Herca dobija świadomość, iż łódź, którą prowadził przez tyle lat z taką wprawą i siłą, nieuchronnie zmierza ku rafom Przejęcia. Stary dolewa sobie wódki i wypija ją szybko bez wyraźnej przyjemności. Teraz z kolei Landsman unosi brew.

— Ty masz swojego lekarza — mówi Herc — a ja swojego.

Chata wuja Herca składa się z jednego dużego pomieszczenia oraz galeryjki, która otacza je z trzech stron. Wszystkie meble i wykończenia wykonano z rogu, kości, ścięgien, skór i futer. Wąski trap za kuchenną wnęką prowadzi na galerię. W rogu stoi schludnie zasłane łóżko starego. Obok, na okrągłym stoliku, rozstawiona jest szachownica z bierkami z różanego i klonowego drewna. Jednemu z białych klonowych skoczków brak ucha, jeden z czarnych różanych pionów ma jasną skazę na czubku. Pozycja wygląda na porzuconą, chaotyczną; wśród figur na ostatniej linii stoi inhalator Vicks, szachujący białego króla na e1.

— Widzę, że grasz obronę Miętoliptusa — mówi Landsman, obracając szachownicę, by lepiej się przyjrzeć. — Partia korespondencyjna?

Herc napiera na Landsmana, dysząc śliwowicą z mocnym podtekstem śledzia, tak aromatycznego i tłustego, że niemal czuć drobne ości. Landsman wzdryga się i z głośnym stukiem zrzuca wszystko na ziemię.

— Gambit Landsmana — stwierdza Herc. — Zawsze byłeś mistrzem tego posunięcia.

— Cholera, wujku Herc, przepraszam. — Landsman przykuca i maca pod łóżkiem, szukając bierek.

— Nie przejmuj się — mówi starszy pan. — Nic się nie stało. To nie była partia, tak tylko sobie suwałem. Nie gram już korespondencyjnie. Za ofiarę oddałbym życie, lubię olśnić jakąś szaloną, przepiękną kombinacją, a trudno to osiągnąć na pocztówce. Poznajesz ten komplet?

Herc pomaga Landsmanowi ułożyć szachy w pudełku, także zrobionym z klonowego drewna, wyściełanym sztucznym zielonym aksamitem. Inhalator wsuwa do kieszeni.

— Nie — zaprzecza Landsman. To on właśnie wiele lat temu w napadzie szału zagrał swój gambit, co kosztowało białego skoczka ucho.

— A jak myślisz? Ty mu go dałeś.

Na półce przy łóżku leży na stosiku pięć książek. Raymond Chandler w przekładzie na żydowski. Francuska biografia Marcela Duchampa. Kieszonkowe wydanie zaciekłej krytyki przebiegłej polityki Trzeciej Republiki Rosyjskiej, w zeszłym roku bardzo popularna pozycja w Stanach Zjednoczonych. Terenowy przewodnik Petersona po ssakach morskich. I coś pod tytułem Kampf, po niemiecku, autorstwa Emanuela Laskera.

Słychać odgłosy spuszczanej wody i mycia rąk.

— Nagle wszyscy czytają Laskera — mówi Landsman. Podnosi książkę, ciężką, czarną, z tytułem tłoczonym złotymi literami, i z pewnym zaskoczeniem spostrzega, że nie ma ona nic wspólnego z szachami. Żadnych diagramów, symboli hetmanów ani skoczków, tylko całe stronice krzaczastej niemieckiej prozy. — A więc facet był również filozofem?

— Uważał to za swoje prawdziwe powołanie. Mimo że był genialnym matematykiem i szachistą. Przykre, ale muszę stwierdzić, że jako filozof nie był taki genialny. A co, ktoś jeszcze czyta Emanuela Laskera? Laskera już nikt nie czyta.

— Dzisiaj to zdanie jest nawet bardziej prawdziwe niż tydzień temu — oświadcza Miśko, wychodząc z łazienki i wycierając ręce ręcznikiem. W naturalny sposób ciąży w stronę stołu z surowych desek, nakrytego dla trzech osób. Talerze są z emaliowanej blachy, kieliszki z plastiku, noże mają kościane uchwyty i przerażające ostrza, takie, jakimi bez trudu dałoby się wyciąć pulsującą wątrobę z niedźwiedziego brzucha. Na środku stoi dzbanek mrożonej herbaty i rondelek z kawą. Herc Szemec przygotował posiłek obfity, gorący, z ogromną przewagą łosiny.