Пляц Волі
- Автор: Пашкевіч Алесь
- Год: 2001
- Язык: белорусский
- Жанр: История
Электронная книга - «Пляц Волі». Краткое содержание книги:
Раман складаецца з некалькіх частак, маюць розных герояў, але нязьменнае толькі імкненьне да незалежнасьці Радзімы.
Першая частка распавядае пра першыя спробы стварэньня незалежнай БНР ды пра змаганьне за яе са зброяй у руках падчас Слуцкага збройнага чыну ў 1920 годзе, калі невялікая Случчына паўстала супраць бальшавіцкага прыгнёту за вольную Беларускую Народную Рэспубліку.
Кніга другая прысьвечаная таленавітаму палітыку і вайскоўцу, які у кожны момант сваго жыцьця імкнуўся дасягнуць аднае мэты ― вольнай Беларусі.
Нягледзячы на мастацкі характар твору, захапляе яго глыбокая гістарычнасьць, падмацаваная дакумэнтальнымі сьведчаньнямі.
Торапка забраўшы пазалоту, рабаўнікі высыпалі на вуліцу. І тут у Абрамовіча зноў рукі задрыжэлі: ягонага каня да сядла свайго гэты… у скуранцы… прывязваў за аброць…
― То… эта… мне ітці можна? — і голас свой не пазнаў.
«Папрасіць каня каб аддалі, ці не чапаць лепей?» — пра сябе падумаў.
― А?.. — як не пачуў чалавек у скуранцы.
― То мне ітці можна?
― Да-да, топай!
Абрамовіч паціху падаўся ўзад, а як толькі павярнуўся, за ім новы стрэл шлёпнуў… Як бы хто ў спіну піхнуў. Ногі падламаліся…
А потым тупат конскі пачуў, і падумаў яшчэ горка: «Як атрымалася гадка… Знойдуць раніцай — палічаць, што і я рабаваў касцёл. Згарэў бы ён з гэтым горадам…»
А далей штось уваччу ўспыхнула балюча — і ўсё.
Ад Слуцка да Семежава — з дваццаць пяць кіламетраў. Па дарозе ў аўтобусе разгаварыўся з хлопцам-суседам. Сам случак, з Грэзаку. Вучыцца на філфаку. Вершы піша!
― А вы з эміграцыі? — зусім нечакана агаломшыў малады зямляк і цёзка.
― Па чым пазнаў?
― Ды гаворыце крыху не так… Інаогул загадкавыя некія…
І тады ён усміхнуўся, мякка паківаў галавою — і задумаўся. Узіраўся ў мільгатлівыя прысады, невядомыя ўжо вёскі, што выплывалі ў замутнёных вокнах аўтобуса, — а самому ўзбег на вочы сан'юкскі дом, садзік за ім, які трыццаць гадоў выпешчваў сваімі рукамі… Дзіўна ўсё ж зроблены чалавек. Вось і ён — кінуў-рынуў усё, збег перад апошняй хвіляю на радзімую зямлю, і вяртацца не думаў (білет наўмысна ў адзін толькі бок купляў), а аказалася — прыкіпеў усё ж і да кута далёкага… Не так, каб як вось да гэтае прыкутае першымі прымаразкамі зямлі, дзе і бацькі, і прадзеды, і таварышы, і каханая засталіся… Шкадоба нейкая тужлівая загаварыла ў ім.
«Збег, і нават не падзякаваў і дому, і саду, і ваколіцы, і небу за дзесяцігоддзі жыцця…»
Аціхлае Семежава.
Лісце на некаторых дрэвах трымалася яшчэ наўздзіў моцна. Ці не праз тое, што ўсё лета і частку восені лілі дажджы, а цяпло ўсталявалася толькі ў верасні? Гэта Алесь паспеў яму расказаць, а яшчэ і аб тым, што бульба на Случчыне ўжо трэці год вымакае…
Другая палова дня — змрочная, хмарная. Крыху марозна зноў стала. Мерзлі рукі, але пакідаць дыпламат у аўтобусе, каб займець мажлівасць схаваць рукі ў кішэні плашча, Алесь Хведаравіч не захацеў. У яго, як і ў дзеда калісь, усёчасна мерзлі рукі. Помніцца, і летам той па звычцы далоні да грубкі туліў — пагрэць хацеў. І злаваў нават на гэта. А бацька пра сэрца яму тады штось казаў… Вось і ён узгадаў колькі гадоў таму тыя бацькавы словы: як занепакоіла сэрца — і рукі сталі стыць… І пакутаваў, пісаць не мог. Ні прымочкі, ні масажы, ні лекі не дапамагалі.
А тут нечакана і снег зацерушыў. На ўзгорак за вёскай мільёны белых матылёў пачало садзіцца, на траву, яшчэ там-сям зеленаватую. І пакуль гуртам менчукі крыж за вёскаю ўсталёўвалі, пабялела ўсё навокал, і неба пасвятлела, павышэла. І здалося, што на ўзгорку хтось проста мяхі мучныя выбіў — вось пыл белы і асеў на зямлю… І на дрэвы як ваціны хтось накідаў. А лісце трымалася, — і змарожанае, і снегам мокрым абцяжаранае, — трымалася да апошняга — не раўнуючы, як успаміны ягоныя…
Іхняму ўсвачанаму на восень вяселлю заспяваць-загуляць не было суджана. На пачатку верасня захварэла на моцную жаўтуху Люда. У бальніцу да яе не пускалі, лісты да яе праз бацьку перадаваў. А якія былі лісты! Вось бы хоць адзін адшукаць — аскепак кахання іхняга, упаэчаных пачуццяў… А сясцёркі йнакш не называлі пры бацьку Люду, як «нявестачка ваша»…
Адлежвалася Люда доўга. Дачуўшыся аб арганізацыі Слуцкага палка, з сястрою (ужо як дома была) надумала сцяг вышыць. З якім гонарам Алесь з Лістападам перадавалі яго першаму камандзіру палка! Пасярод залацістага поля — чырвоны шчыт з белаю «Пагоняй», па краях сцяга — надпіс: