Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

Але кожная благая справа мае нешта і добрае. Ніводзін з маракоў-падводнікаў, якія пакідалі вёску разам з Уладзікам, ніводзін з тых, хто пакідаў яе раней, а таксама і пазней, ішоў у маракі, артылерысты, дэсантнікі, дамоў ужо не вярнуўся. Падводнікі засталіся назаўсёды на сваіх падлодках, а артылерысты пры сваіх пушках, дэсантнікі... Пры чым павінны застацца дэсантнікі, Уладзік не ведаў, але пры нечым засталіся, кагось прывезлі назад у цынкавай труне, і то не ў вёску, а ў райцэнтр. Усе яны пакінулі вёску, гэтыя дубы, рэчку, возера назаўсёды, пэўна, і папраўдзе былі народжаны для падлодак, пушак і дэсанта, арміі і флоту, русявыя беларускія хлопчыкі, мацакі, выдатнікі баявой і палітычнай падрыхтоўкі. Дзе вы цяпер? Вас з абдымкамі сустракалі Далёкі Усход, Сібір, Казахстан, Узбекістан, Балтыка і Ціхі акіян. Вы ўсім падышлі, усім былі даспадобы — чужой зямлі і суровым камандзірам, таму што невядомая палеская вёсачка дала вам не толькі сілу і постаць, яна заахвоціла вас да працы, навучыла цярплівасці і вернасці, усяму, чым бы вам ні прыйшлося займацца. I армейскі салёны пот не здаваўся вам такім ужо салёным, вы адчулі яго смак яшчэ з дзяцінства. Вам не нявечыла ног салдацкая кірза, не змульвала цела да крывавых мазалёў парцянка, таму што тыя ж парцянкі-анучы былі вам роднымі з дзяцінства. А паміж аўтаматам і сякераю не такая ўжо і вялікая розніца, а між сапёрнай лапатай і палескім жалезняком і зусім ніякай розніцы. Вы нарадзіліся з гэтым жалезняком у руках. Родная бацькоўская хата, родны калгас — вось наша армія, якой вы служылі, як толькі ўсталі на свае ногі, дзедаў вяртлявы човен — вось ваша падводная лодка. Вы пайшлі на флот і ў салдаты з радасцю, я ведаю гэта, таму што ў дзяцінстве, яшчэ толькі гуляючы ў салдацікаў, вы былі, самі не здагадваючыся аб гэтым, сапраўднымі салдатамі. Але аб тым, што вам зусім не хочацца быць салдатамі, вы даведаліся толькі тады, калі сталі імі. Не, канечне, аб гэтым вы ніколі не гаварылі ўслых, як ніколі не гаварылі ўслых, што вам не даспадобы быць калгаснікамі, сялянамі. Таму вы і не вярнуліся ў свой калгас, у сваю вёску. Але ці адхрышчваецеся ад гэтага, ці прызнаяце, вы ўсё ж назаўсёды засталіся вясковымі, таму што ад самога сябе нікуды не ўцячэш і нідзе не схаваешся. Гэта зразумеў Уладзік, калі яго не пусцілі ў марфлот. Зразумеў не адразу, а праз доўгую, цяжкую крыўду, і не праз моц, а праз немач, хваробу. Хвароба не пусціла яго з сяла, ён не з'ехаў у горад, яго родныя браты з'ехалі, Уладзік застаўся ў вёсцы, таму што за ім трэба было ўвесь час прыглядваць. Напачатку Уладзік пакутаваў ад гэтага прыгляду, пакутаваў, што яго замкнулі, прывязалі да вёскі, да дубоў і рэчкі, якія абрыдзелі яму, калі ён яшчэ быў малы. I быў час, ён ненавідзеў іх, першым сустракаў аўтобус, які раз у дзень прыходзіў у вёску. Прыглядваўся да таго аўтобуса, да людзей, якія меліся вось так вольна ездзіць туды-сюды, раскатваць, лічы. Потым сышоў у дубнякі, на рэчку, ваду. Суседзі, вяскоўцы папікалі маці: