Новая зямля

Па службе выйдзе папушчэнне Ці так няважнае здарэнне, Абрыцкі пэўна ўжо падкусіць, Данесці пану аб тым мусіць Ды ад сябе яшчэ прыбавіць, Каб чалавека абясславіць; Дык на яго не мелі вока І з ім трымаліся далёка, Хоць гэта ў вочы не казалі. Ды леснікі здарэнне зналі, Калі Абрыцкі абмахнуўся І пад Пшавару падвярнуўся. Пшавара быў ляснік сярдзіты, Апроч таго, не лыкам шыты: Шырок, плячыст, як дуб стары, І з ім да трох не гавары! І дужы быў ён не па меры. Ён быў з Абрыцкім на кватэры, І вось які быў тут учынак: Пшавараў конь каля драбінак Стаяў і хрумстаў сабе сена, Сянцо мурожнае, бы пена. Вярхом Абрыцкі прыязджае, Сюды свайго каня стаўляе, Пшавара гэта зауважыў. — О, каб яго пярун распляжыў! Які то гад, які вужака, Які то кручаны сабака Пусціў каня да майго воза? — Якая страшная пагроза І што за тон такі мужыцкі? — Азваўся з гонарам Абрыцкі. — Ну, я пусціў, то што тут будзе? Табе што з гэтага прыбудзе? — Ўскіпеў Пшавара ў момант вока; Дуга была тут недалёка — Ляжала тут жа пад рукою — І за Абрыцкім ён з дугою! Абрыцкі прэ ва ўсе лапаткі, Бяжыць, як можа, без аглядкі, Але Пшавара даганяе, У ход дугу сваю пускае. Абрыцкі — некуды дзявацца — Спыніўся, кінуўся кусацца! Пшавара й гэты бой прыймае: Схапіў Абрыцкага, трымае, Зубамі сам дае ён здачы І нават гыркнуў па-сабачы: — Калі кусацца, дык кусацца! Было з чаго тут пасмяяцца!.. Тут сам падлоўчы паказаўся, Ад смеху ён чуць не качаўся. На ўсіх пазіцыях пабіты, Абрыцкі збавіў тон сярдзіты І просіць грознага Пшавару: — Пусці, братко, панёс я кару! Міхал з усімі завітаўся, Таму, другому засмяяўся, Іх жарты жартам адбівае І стражнікаў развесяляе. — А што, Міхале, мілы браце, — Абрыцкі кажа, — пэўна ў хаце Было б, тэж, лепш, як у будане? — Няхай тут іх зямля апране: Паноў, глушцоў і інша ліха, Тады б на свеце было ціха, — Сказаў Міхал нібы гняўліва. — Ось возьмем стрэльбы, пойдзем жыва, Ды хоць у смак папастраляем І ўсіх глушцоў паразганяем! — А ты забыўся, — тэж, каханы, Выпадак быў неспадзяваны, Як наш Вярыга свержаноўскі Вёў на глушца па-стражнікоўску Якраз ляснічага самога: Тры крокі скокне ён, нябога, Ды спыніцца і спыніць пана; Глушца ж таго і нечувана. І вось да хвоі даскакалі, Але глушца там не засталі. Стаяць Вярыга і ляснічы. — А дзе ж глушэц, пан паляўнічы? — Вось тут спяваў, панок, учора, Ды перастаў на маё гора. Вярыга вочы апускае, Ляснічы воўкам пазірае І плясь у морду нечакана! Вось як Вярыга падвёў пана! — Ну, што ж? натрапіў на такога; А каб наскочыў на другога, Сказаць, хоць бы і на Пшавару: Задаў бы ён там пану жару! — Гавака важна адазваўся; Абрыцкі толькі аблізаўся, А леснікі зарагаталі І тым Гаваку падтрымалі. — Ну, што, панове ягамосці: А ці не час ужо і ў госці? — Абрыцкі погляд ускідае І шчыльна люльку накладае. — Што ж! трэба рушыцца — цямнее: Якраз злятаюцца, зладзеі!.. Эх, брат, наняўся — як прадаўся!.. — Сказаў Міхал і сам падняўся; За ім другія паўставалі І ў цёмны лес павандравалі. І разышліся ва ўсе бокі Сачыць глушцоў, шукаць іх токі. Міхал з дарогі зварачае І далей, глыбей забірае. Вось ён разважліва спыніўся, Прыслухаўся і прытаіўся; Яшчэ павольненька праходзіць, Дазорчым вокам лес абводзіць. Стаяць вакол маўкліва хвоі, Бы служкі ў панскім дзесь пакоі; І дрэмлюць чорныя яліны, І моўкне ў лесе спеў птушыны, І толькі дрозд высвістваў штучна, Як на кларнеце, мілагучна; Ды змоўк і ён, і ўсё знямела. У небе зорачка нясмела Над гэтым лесам цемраністым Зірнула вокам прамяністым. А лес маўчыць, глухі, таемны. Міхал — сам слых, але дарэмны Вышэй чуллівых натужэнні: Нідзе ні зыку-шарасцення, І толькі шум, бы кім насланы, Бы тыя гулкія арганы, Ўвушшу стаіць, грыміць і звоніць І штось няўцямнае гамоніць. «Чусь-сю! Чуг-гі!» — дзесь зык падаўся, Міхал як бы чаго спужаўся, І сэрца ў ім мацней забілась, І радасць нейкая з'явілась. Глушэц чым далей, то ўсё болей Дзесь на суку за тоўстай хвояй Рассеўся важна і балбоча, А як спявае — плюшчыць вочы, Тады нічога ён не чуе; Але не цягам ён такуе, А робіць часта перарывы, Тады ўжо чутак ён надзіва, Тады замры і стой зацяты; Пачне спяваць — хоць бі з гарматы. Міхал стаіць, штось разважае, Відаць, ён месца прымячае, А кашаль, падла, так і душыць. Міхал наш з токаў хоча зрушыць, Ісці ў будан той, ды ўнікае: Другі глушэц ток зачынае. Перачакаўшы з паўгадзіны, Міхал павольненька, як можна, Пакінуў токі; асцярожна Выходзіць зноў на пуцявіны. Цяпер на збор і ён шыбуе, Чагось вясёлы, ног не чуе; А леснікі ўжо ўсе у зборы. Ідзе гаворка сярод бору, І смех і жарты, нават кпіны. Агонь бадай да палавіны Высокіх хвояў дасягае. Абрыцкі рапарты прымае, Хто чуў глушца, якія токі, Адлегласць мерае на крокі, А Дземідовіч люльку смаліць, Ніяк глушцоў сваіх не хваліць. — Няма нідзе, папрападалі, А мо за зіму паздыхалі, — Гаворыць ён, рукой махае. Яму Міхал напамінае, Як летась ён усім надзіва Упаляваў зайца шчасліва, Калі той здуру памыліўся І сам у яму заваліўся. І ўсе смяялісь, рагаталі І з тога зайца жартавалі. — А што ж тут вельмі выпірацца? І з-за чаго ўжо так старацца? Брашы ўсю ноч хоць, як сабака, — Адна і ласка і падзяка. Міхал занадта ўжо служака, А медалёў не начапілі, За глупства ў лыжцы б утапілі. — Ты праўду кажаш, пан Амброжа, Ды йначай наш Міхал не можа: Натура ўжо яго такая! — І Астахновіч зазначае.