Новая зямля

Ну, Костусь, брат, зрабі ім брыдка: Тут штука проста, вачавідка! — І ўсе на Костуся зірнулі, Але адказу не пачулі. — Кажы смялей! Ну, думаць годзе, Ты ж любіш коўзацца па лёдзе!.. — Бадай вы, дурні, пагарэлі! — Прамовіў бацька тут з пасцелі; Ён там драмаў, цяпер падняўся І сам у гутарку ўмяшаўся, Каля камінку стаўшы збоку. — Няўжо ж у вас не хопіць клёку Такое глупства расшалопаць? Па мордзе б, гадаў, вас нашлёпаць, Тады б вы сцямілі навуку, Найшлі б прычыны таго груку! Маўчаць яны, насы спусцілі, Сядзіць дарэктар, як на шыле, — Нагналі ж чэрці ім занозу. — Дык гэта ж лёд трашчыць з марозу! — Алесь і Костусь выпадкова Гукнулі разам ў адно слова. Тут бацька зразу адпусціўся, Павесялеў і праясніўся. — Вот малайцы!.. а вы што, цеслі? Гулу вам меншыя паднеслі! Адзін — бальшун, другі — дарэктар І тлумачэльнік разам, лектар... — Фэ! брыдка вам! — іх дзядзька журыць, А Ўладзя толькі бровы хмурыць. — А-ей, якая мудрасць гэта: Яе забыў я трэцце лета! — О, ты Сальмон у нас вялікі, Як на чытанне, так на лікі, А вось скажы, калі ты кемны: Чаму трашчыць так лёд надземны? — Другая вынікла задача; Пацее Яська, чуць не плача, Сказаць штось хоча і баіцца Утраціць гонар, памыліцца, І Ўладзя вочы апускае. — А справа, бачыце, такая, — Антось тут сам пачаў тлумачыць: — Была паводка гэта, значыць, Вада па лузе разлілася, А потым лёдам занялася, Мароз падскочыў ды прыціснуў, Вада і збегла, лёд павіснуў: Цяпер наніз ён ападае, А лёд таўшчэрны, важкасць мае, А паміж лёду і вадою, Ўнізе пад мёрзлаю зямлёю Пустое места астаецца, І вось як глыза садрыгнецца, Яна і грукне, як з гарматы... Ну, зразумелі, небажаты? — І я так думаў, — Ясь азваўся, — Ды толькі выказаць баяўся. — І я даўно ўсё гэта ведаў, Але маўчаў... — Ты, бізун дзедаў! — На Ўладзю бацька напусціўся, — Глядзі: я бачу — распусціўся! Маўчаў бы лепш ды хоць шалопаў Ды менш губою гэтай лёпаў... Не будзе сэнсу з цябе, хлопча: У гразь жыццё цябе затопча З тваёй навукай гэтай разам, І будзеш век ты каламазам! — Ну, што ж? і колы мазаць трэба, Абы які кусок мне хлеба, — Тужліва Ўладзя зазначае І смех агульны выклікае. — А вось і я пытанне маю! Чакайце ж, я вас запытаю, — Да старшых Костусь прамаўляе, І гнеў ён бацькаў адхіляе: — А што, скажэце, зорка значыць, Якой ніхто мо і не бачыць: Яна маланкай мігатнецца І згасне. Дзе ж яна дзяецца? І да зямлі не далятае, А проста дзесь яна знікае? І змоўклі ўсе адразу ў хаце: Як адказаць? З чаго пачаці? — Ага! — тут хлопцы падхапілі. — Цяпер і мы вас ушчамілі. — Што нам з таго, што гінуць знічкі? І клопат будзе невялічкі, Калі прычын іх знаць не будзем: Якая з іх карысць тут людзям? — Бярэ сам бацька перша слова. — І з'ява гэтая — не нова: Яны штоночку вынікаюць, Але без следу прападаюць. То — тайнасць божжа, яго воля. Чаго мы, людзі, мо ніколі І не дазнаемся, як трэба, Бо то — вялікая вучэба. — Чаму? дазнацца мо і можна, — Гаворыць дзядзька асцярожна, — І пэўна ведае навука, Што астраноміяй завецца, Адкуль тут што і як бярэцца. Замыславатая то штука, А вось, як будзеце вучыцца, То можна сэнсу і дабіцца, Бо помню я, як сам вучыўся, Нам штось пра іх казалі ў школе І вытлумачвалі даволі, Але цяпер пра то забыўся. — І я, — тут маці засмяялась, — Сказаць хацела, ды збаялась, Якраз як наш дарэктар гэты. Калі стваралісь Богам светы, Па зорцы светлай чалавеку Назначыў Бог святы спрадвеку; Яна жыццём яго кіруе І лёс яго і смерць пільнуе. Чым больш з людзей хто выдатнейшы, Таго і зоркі блеск яснейшы, І гасне зорачка святая, Калі даручаны сканае: Вось так на небе адначасна Яна мігнецца і пагасне, Як бы хто з жалю вочкі ўскіне І невядома дзе загіне. І неба слых тады прыклоніць, І анел слёзку ціха зроніць... Як я была яшчэ малою, То дзед, бываючы ў настроі, Часамі вёў апавяданні Аб гэтым зорачным зніканні, Яшчэ казаў: «Калі хто зможа, Пакуль не згасне служка божжа, Задумаць што ў мамэнт бліскання, Таго ўсе споўняцца жаданні». Для хлопцаў гэта тлумачэнне Найболей мела здавалення, І ўсе іх думкі мімаволі Блукалі дзесь у божым полі; Іх захапляў свет безгранічны І ўласны лёс іх таямнічны.