На службе князя Радзівіла
- Автор: Рукаль Алег
- Год: 2010
- Язык: белорусский
- Год: Кампанія Творчасьць
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «На службе князя Радзівіла». Краткое содержание книги:
Чым бліжэй Ян пад’яжджаў да сталіцы, тым больш ажыўлена станавілася на гасьцінцы. Шляхта з усёй краіны кіравалася на сойм і падцягвалася ў Вільню.
11 траўня праз Медніцкую браму Ян уехаў у велічнае места. Да гэтага ён ніколі ня быў у сталіцы. Горад быў абнесены каменным мурам з вежамі і брамамі, яшчэ здалёку быў відаць Верхні замак, над дахамі дамоў узвышаліся каталіцкія і праваслаўныя храмы, сярод іх сустракаліся ня так даўно пабудаваныя рэфармацкія зборы. Пасьля Медніцкай брамы Ян мінуў царкву Сьвятой Тройцы, якую найвышэйшы гетман князь Канстанцін Астроскі зафундаваў пасьля легендарнай перамогі ў бітве пад Воршай, і апынуўся перад Ніжнім замкам. Ён праехаў паўз вялікакняскі палац і замкавую гару. Наблізіўшыся да касьцёлу Сьвятой Ганны, юнак спыніўся і сьпешыўся, доўгі час разглядваючы яго. Такіх прыгожых храмаў ён яшчэ ня бачыў. Заранковіча захапілі гатычныя формы касьцёлу: вострыя шпілі, якія цягнуліся ў неба, высокія вокны, невялікія вежы з дробным арнамэнтам. Касьцёл быў невялікім і хутчэй нагадваў капліцу. Асабліва маленькім ён здаваўся ў параўнаньні з храмам бэрнардынаў, які стаяў за ім. Гэта быў тыповы для свайго часу касьцёл-крэпасьць. Ён быў масіўны, шырокі, умацаваны байніцамі, контарфорсамі і вежамі для вядзеньня агню. Бэрнардынскі касьцёл быццам бы вырас для абароны невялікай зграбнай Ганны, якая зьявілася на гэтым месцы на некалькі дзесяцігодзьдзяў раней за яго.
Потым Ян вярнуўся назад у бок замкаў. На Дамініканскай плошчы ён зайшоў у рэфармацкі збор, пабудаваны з фундацыі князя Мікалая Радзівіла Чорнага. Там ён даведаўся, як праехаць да палацу Радзівілаў на Лукішках. Прыбыўшы на месца, Заранковіч падыйшоў да дзяжурнага жаўнера. Яго адвялі да пана Хвароўскага. Ротмістар расьпячатаў ліст пана Гурэвіча і пачаў яго чытаць.
– Князя зараз няма ў палацы, – сказаў ён, калі скончыў чытаньне, – ён заняты апошнімі прыгатаваньнямі да сойму, але калі вернецца, то скажу пра цябе адразу.
Князь прыбыў у палац толькі ўвечары. Даведаўшыся пра Заранковіча, ён загадаў прывесьці яго да сябе.
За чатыры месяцы службы Ян не аднойчы бачыў князя. Але да гэтага ніколі яму не даводзілася стаяць перад канцлерам Вялікага Княства гэтак блізка.
Князю-ваяводзе ішоў сорак дзявяты год. Ён меў высокі лоб, коратка падстрыжаныя цёмныя валасы і густую бараду, праз якую побач з яго імем заўсёды дадавалі прыдомак “Чорны”. Гэта было неабходна таксама дзеля таго, каб адрозьніваць яго ад стрыечнага брата, таксама Мікалая Радзівіла, найвышэйшага гетмана, якога дзеля колеру барады празвалі “Рудым”.
Князя Радзівіла называлі некаранаваным каралём Літвы. Ён быў самым багатым і ўплывовым магнатам дзяржавы. З вялікім князем Жыгімонтам Аўгустам яго зьвязвала даўняе сяброўства яшчэ з дзіцячых гадоў. Абодва гадаваліся ў Кракаве пры польскім каралеўскім двары. Калі ў 1544 годзе на Берасьцейскім сойме стаяла пытаньне аб выбраньні Жыгімонта Аўгуста вялікім князем літоўскім, самым гарачым яго прыхільнікам выступіў Мікалай Радзівіл Чорны. Пасьля таго як Жыгімонт Аўгуст быў абраны манархам, Мікалай Радзівіл атрымаў пасаду вялікага маршалка і распачаў актыўна займацца дзяржаўнымі справамі. У 1549 годзе ён зрабіўся ваяводам троцкім, у 1551 – канцлерам, у 1552 – віленскім ваяводам. Вялікакняскім прывілеем ён атрымаў права трымаць у сваім Нясьвіскім архіве дзяржаўныя дакумэнты.
Яшчэ яго называлі галоўным пратэстантам краіны. У 1553 годзе князь публічна абвясьціў аб тым, што вызнае эвангельскую веру і закладае ў сваім палацы ў Вільні рэфармацкую царкву. Ад гэтага моманту пачаўся масавы пераход магнатаў і зямянаў Вялікага Княства на бок Рэфармацыі.
– Распавядзі мне пра ўсё, што бачыў, – зьвярнуўся князь да Заранковіча.
І Ян каторым разам павёў сваё апавяданьне. Князь уважліва слухаў яго, зрэдку задаваў пытаньні, хочучы даведацца пра пэўныя дэталі. Калі Ян распавёў пра Мяжэвічаў, князь спытаў яго:
– Ці яны засталіся ў Нясьвіжы?
– Так, ваша княская мосьць. На час адсутнасьці мосьці князя апеку над імі ўзяў пан Гурэвіч.
– Добра. Ці ліст пані-маці Мяжэвічаў пры табе?
– Так.
– Дай яго мне. Я заапякуюся імі.
Ян, зусім зьнясілены пасьля далёкай дарогі і стамляльнага аповеду, скончыў сваё апавяданьне позьнім вечарам. На князя, відаць, зрабіла вялікае ўражаньне ўсё сказанае Заранковічам. Калі малады шляхціц змоўк, князь Радзівіл пэўны час працягваў задумліва сядзець у крэсле, ня робячы ніякіх загадаў. Нарэшце ён сказаў:
– Заўтра я вазьму цябе з сабой на сойм. Калі знойдзецца час у перапынках паміж саймаваньнямі, ты паўторыш усё сказанае тут перад вялікім князем і панамі радай.