На службе князя Радзівіла

Падобнага зьместу былі і астатнія аркушы. Яшчэ дзесяць шляхціцаў пасьля сьмерці пакідалі Рольскаму сваю маёмасьць.

– Ён прымушаў пісаць гэта палонных у Полацку, – прамовіў Ян, – а потым, напэўна, забіваў іх.

– Як такога носіць зямля? – сказаў Мікалай.

– Толькі да нейкага моманту. Ад суду яму не ўцячы. Калі не ад зямнога, дык ад нябеснага.

– Распавядзіце мне, што з вамі адбывалася, – папрасіў Ян, калі яны выехалі на добрую дарогу.

– Калі мы пакінулі вас біцца з маскавітамі, двое з іх пагналіся за намі, – пачаў Мікалай. – Нейкі час яны не маглі да нас наблізіцца, але потым нашы коні пачалі стамляцца. Урэшце рэшт нас дагналі. Я выхапіў шаблю і схапіўся з гэтым злодзеем.

– З Рольскім?

– Так.

– І што?

– Ён лёгка справіўся са мной, – Мікалай апусьціў галаву, – выбіў шаблю з рук, скруціў, быццам дзіця.

– Не бядуй. Ён сапраўды моцны ваяр. Саступіць такому нясорамна. Але маскавіта ты забіў?

– Не. Яго забіў Рольскі. Яны зьвязалі нам з Марыяй рукі. Маскавіт зьбіраўся вяртацца да сваіх. Вось тады Рольскі яго і засек. Ззаду.

– Зразумела. Што ён зьбіраўся з вамі рабіць?

– Хацеў завесьці некуды і патрабаваць выкуп. Яго ўразіла і зьдзівіла, што мы ехалі з аховай.

– Ці ты ведаеш яго? ‑ спытала Марыя Заранковіча. – Ён ліцьвін. Што ён рабіў з маскавітамі?

– Так, ён ліцьвін. Рольскі быў правадыром зграі разбойнікаў, якія рабавалі купецкія абозы каля Полацку. Мы іх разьбілі, а мне давялося схапіцца з ім, – ён павярнуўся да Мікалая, – тады толькі Госпад збавіў мяне ад сьмерці, нагэтулькі ён быў дужэйшы за мяне. Тады Рольскі быў узяты ў палон і завезены ў Полацак, дзе яму павінны былі адсекчы галаву. Але яго вызвалілі маскавіты. Ён зрабіўся іхным правадыром падчас наскокаў на нашы паселішчы.

– У першы дзень ён непакоіўся, што вы дагоніце нас, – сказала Марыя, – я ўсё чакала, калі вы зьявіцеся. Уначы не магла заснуць. Але раніцай ён сказаў, што вы ці загінулі, ці ня здолелі высачыць яго. Я ня ведала, што рабіць. Я амаль паверыла, што дапамогі чакаць няма адкуль. Ты зьявіўся ў той момант, калі надзея амаль згасла. Ня ведаю нават як табе дзячыць.

І Марыя так паглядзела на Яна, што сама зьбянтэжылася і пачырванела. А Ян падумаў, што за такі погляд ён гатовы кінуцца на дзесяцёх рольскіх.

– Тую пастку на паляне ён зрабіў на ўсялякі выпадак, – сказаў Мікалай, – ён вельмі зьдзівіўся, калі ўбачыў цябе. Але, пераканаўшыся, што ты адзін, перастаў турбавацца.

– Усё мінула. Хутка будзем на месцы.

Яны імчалі ўглыб краіны. Бясьпеку, аднак, адчулі толькі ў Барысаве – першай буйной фартэцы на іхным шляху. Тут можна было не баяцца маскавітаў.

Затрымлівацца ў Барысаве яны ня сталі і, зьмяніўшы коней, паскакалі далей. Ззаду засталіся Смалявічы, Менск, Койданава, Сьвержань. Тут, у самым цэнтры Літвы, жыцьцё ішло сваім разьмераным парадкам. На дарогах было шмат падарожнікаў. Месьцічы займаліся рамяством і гандлем, сяляне апрацоўвалі валокі. Нішто ня сьведчыла пра небясьпеку, якая затаілася паблізу. Як быццам ня быў захоплены Полацак і яго ваколіцы. Як быццам не набліжалася на гэтыя землі з усходу злавесная пагроза.