На службе князя Радзівіла
- Автор: Рукаль Алег
- Год: 2010
- Язык: белорусский
- Год: Кампанія Творчасьць
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «На службе князя Радзівіла». Краткое содержание книги:
Тады ж праходзілі нарады з нагоды магчымай вуніі з Польшчай. У лістападзе ў Варшаве мусіў быць супольны польска-ліцьвінскі сойм, прысьвечаны гэтаму пытаньню. Але актывізацыя ваенных дзеяў з Масквой зашкодзіла гэтым плянам. Паколькі замірэньне з маскоўскім князем было ўкладзена да 15 жніўня, то было ня ясна, ці будзе яно працягнута ці нават парушана. Таму з ліцьвінскага боку ў супольным сойме не маглі ўзяць удзел усе, хто меўся гэта рабіць пры звычайных умовах. У зьвязку з гэтай акалічнасьцю было прынята рашэньне выбраць на сойм у Польшчу дэлегацыю і выпрацаваць для яе інструкцыю, адступаць ад якой паслы ня мелі права. У склад дэлегацыі былі абраныя самыя знакамітыя князі і паны Вялікага Княства. А ў сувязі з тым, што ад Кароны ў сойме меліся ўзяць удзел месьцічы сталічнага Кракава ‑ месьцічы Вільні таксама былі выпраўлены на перамовы.
Пасьля таго, як інструкцыя была выпрацавана, яе зачыталі сойму.
Паслы павінны былі сабрацца ў Вуграве на Падляшшы да 21 лістапада і разам выправіцца ў Варшаву. У інструкцыі, дадзенай ім, былі падрабязна выкладзены ўмовы, на якіх магла быць заключана вунія.
Першай умовай ставілася, каб для Польшчы і Літвы быў адзін манарх, які б выбіраўся з кіроўнай дынастыі агульнымі галасамі. Па спыненьні гэтай дынастыі палякі ня мелі права выбіраць караля бяз ведама ліцьвінаў, а ліцьвіны – вялікага князя бяз ведама палякаў. Выбары супольнага манарха павінны былі адбывацца на межах абодвух дзяржаваў, пасьля чаго ён мусіў каранавацца ў Кракаве ў прысутнасьці ліцьвінскіх паслоў, а потым адбывалася ганаровае ўзьвядзеньне на вялікае княжаньне ў Вільні ў прысутнасьці польскіх паслоў. Перад каранацыяй у Кракаве выбраны манарх павінны пацьвердзіць правы і вольнасьці жыхароў Кароны Польскай, а перад узьвядзеньнем на вялікае княжаньне – правы і вольнасьці жыхароў Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага. Пасьля гэтага адбывалася прысяга гаспадара паводле традыцыйнай формы.
Выбраны манарх мусіў з аднолькавай прыхільнасьцю ставіцца да абедзьвюх дзяржаваў, не аддаючы адной з іх перавагі перад другой.
Палякі і ліцьвіны павінны былі абавязацца ніколі не пакідаць свайго манарха, дапамагаць адно аднаму ва ўсіх цяжкасьцях і зьменлівасьцях лёсу, дапамагаць словам і справамі супраць падкопаў і нападаў усіх ворагаў, не пачынаць разладаў і войнаў з суседзямі без супольнай згоды, не заключаць ні з кім новых дамоваў і не парушаць старых, не пасылаць паслоў бяз рады і згоды адно з адным, мець агульных ворагаў і сяброў.
Павінны быць вызначаны памеры ваеннай дапамогі, якую адны аказваюць другім як паспалітым рушэньнем, так і найманымі войскамі ды грашыма.
Вальныя соймы павінны былі праходзіць асобна ў Польшчы і асобна ў Літве. У інструкцыях дапускалася згадзіцца на агульныя польска-літоўскія соймы, але на такіх соймах павінны вырашацца толькі тыя пытаньні, якія тычацца абодвух дзяржаваў і ні ў якім разе не павінны разьвязвацца справы, якія датычылі б асобнай краіны.
Кожная дзяржава павінна была самастойна абіраць сэнат, прызначаць урады, адпраўляць суды, выдаваць законы. Літва і Карона павінны былі захоўваць сваю беспасярэднюю і пасярэднюю найвышэйшую ўладу – merum et mixtum imperium.
У выпадку вайны на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага заступае на сваю пасаду літоўскі гетман, якому падначальваюцца войскі, адусюль сабраныя. У выпадку вайны на тэрыторыі Кароны Польскай войскамі кіруе гетман каронны.
Такімі былі інструкцыі, дадзеныя ліцьвінскім паслам на супольны сойм.
Пасьля абмеркаваньняў умоваў магчымай вуніі з Польшчай надыйшоў час для хадайніцтваў і заяваў прадстаўнікоў розных земляў і паветаў.
Першымі выступалі прадстаўнікі Кіеўскай зямлі. Паслы пакланіліся Жыгімонту Аўгусту.
– Ваша каралеўская мосьць, князі, паны і зямяне Кіеўскай зямлі просяць Вас, каб нас запрашалі на соймы адмысловымі лістамі згодна з даўнім звычаем, як і абывацеляў іншых зямляў, – пачаў казаць адзін шляхціц.
– Ці ж цяпер так ня робіцца? – зьдзівіўся Жыгімонт Аўгуст.
– Ваша мосьць, справа ў тым, што лісты з запрашэньнем на гэты сойм не дайшлі да Кіеўскай зямлі, і мы выправіліся ў Вільню са спазьненьнем, грунтуючыся толькі на чутках пра скліканьне сойму.
– Даўні звычай запрашаць на сойм паслоў з Кіева адмысловымі лістамі будзе дзейнічаць і надалей, – адказаў манарх. – Што ж тычыцца гэтага сойму, то лісты былі таксама пасланы, але, відаць, не дайшлі праз вялікую адлегласьць і малы час, які быў адведзены для збору паслоў.