Samozwaniec. Tom II

— Nieprawy car obiecał Mścisławskiemu, że jeśli schwyta Dymitra żywcem, weźmie za żonę carską córkę Ksienię, a na dodatek otrzyma w posagu Księstwo Kazańskie i Sybir.

Nie wiedzieć czemu, kilka głów obróciło się na wojewodę, który miał wszak przyobiecane od cara Księstwo Siewierskie, Psków i Nowogród jako wiano Maryny. Tak to już było w ostatnich czasach, że wszyscy dzielili Księstwo Moskiewskie niczym skórę na niedźwiedziu, który wszak jeszcze żywy chadzał po lesie.

— Razem z carem idą wojewodowie i pułkownicy. Kniaziowie: Andriej Andriejewicz Telatiewski, Wasyl Wasylewicz Golicyn, Michał Samsonowicz Turenin, Łuka Fedorowicz Szczerbatow, a z nimi okolniczy Wasyl Pietrowicz Morozow. Mścisławski chce zaskoczyć nas pod Nowogrodem, tak aby wziąć armię Jego Carskiego Wieliczestwa w dwa ognie. Nie możemy do tego dopuścić, bo to oznacza naszą zagładę.

Dymitr wstał.

— Nie będę wygłaszał oracji — rzekł oschle. — Nadszedł czas, aby Polacy pokazali męstwo. Nie jesteście, jak mówicie, dobrzy w obleganiu zamków i grodów. Pokażcie więc ochotę, aby znieść wojsko Mścisławskiego w polu. Słucham was.

Pierwszy wstał pan Żulicki.

— Pomimo przewagi jestem zdania, że zagłada czeka nas wówczas, kiedy kniaź Fiodor uchyli się od bitwy, zakładając, dajmy na to, obóz za Desną, sypiąc szańce i wały, aby zamknąć nas w oblężeniu. Takiego periculum[27] nie wytrzymamy, bo zaczyna brakować prochów, a konie są pomorzone od mrozu.

— Dlatego — rzekł wojewoda — winniśmy jak najszybciej zdobyć Nowogród. Wzięcie miasta sprawi, że armia carska upadnie na duchu — nie będzie miała komu śpieszyć z odsieczą. Poza tym łatwiej będzie stoczyć bitwę pod murami naszego własnego miasta. Już dziś w nocy szykujmy się do szturmu…

— Waść zmierzasz do klęski — mruknął Żulicki. — Nie zdobyliśmy miasta w ciągu miesiąca, więc skąd pewność, że padnie po kolejnym szturmie, na który, Bogiem a prawdą, nie mamy sił. Przeciwnie, pobicie odsieczy w polu sprawi, że Basmanow będzie bardziej skłonny do rozmów, bo przecież kończą mu się proch i zapasy.

— Słuszna uwaga — skwitował Dworycki, który z oczywistych powodów nie wstał. — Proponuję zatem, waszmościowie, aby zamiast tu czekać, zostawić Kozaków jako straż przeciwko Bosmanowi, a samemu wyruszyć na Mścisławskiego. Poszukać go w polu. I zmusić do przyjęcia bitwy.

— Waść chcesz atakować trzydzieści, jak mówisz, a może nawet sześćdziesiąt tysięcy Moskali? Mając pod komendą nie więcej jak dwadzieścia, i to, z całym szacunkiem dla przyjaciół Waszej Carskiej Mości, lada jakiej zbieraniny? — upierał się wojewoda.

— Wyprowadzimy w pole chorągwie, które są mocą i potęgą Rzeczypospolitej — rzekł ponuro Dworycki. — Zmusimy kniazia Fiodora, aby potykał się z nami w polu na sposób polski, a nie moskiewski — czyli za szańcami, ostróżkami i hulajgorodami. To proste: użyjemy husarii.

Iskra, zda się, przeskoczyła między pułkownikami. Na wąsatych obliczach Polaków pojawiły się zimne uśmiechy.

— Bijut czełom wam, Adamie Władysławowiczu, ale husarii mamy niespełna sześć setek — Dymitr nie podzielał pewności Lachów. — Cóż znaczy sześciuset bojców — choćby najprzedniejszych — przeciwko sześćdziesięciu tysiącom.

— Za pozwoleniem Waszej Carskiej Mości. Sześćdziesiąt tysięcy przeciwko sześciuset husarzom znaczy tyle co wszystkie legiony diabłów przeciw Trójcy Świętej. Nie widziałeś naszej jazdy pod Toropcem, Lubieszowem, Bukowem. W Inflantach. Pod Kockenhausen, Rewlem i Białym Kamieniem. Husaria zmiażdży Mścisławskiego i Szujskiego, choćby postawili przeciw nim całą Ruś. Tak jak zmiotła Szwedów i Wołochów. Niemców i was — Moskali — za króla Stefana.

— Jesteście pewni przewagi? — zapytał pan Fredro. — Nasza konnica to na razie jedyna podpora władzy Jego Carskiej Wysokości, bo cała reszta Kozaków i Moskwy dziś jest przy nas, a jutro — wiatr ją rozegna. Jeśli nie stanie husarii i petyhorców, wyprawa rozpadnie się w pył.

— Nie ujmuj nam odwagi, mości panie starosto — wtrącił rozeźlony Massalski. — Całowaliśmy chrest w carskie imię i stoimy wiernie przy gosudarze. Może u was, na Litwie, jest w zwyczaju, by każdego dnia zmieniać pana, pewnie i dlatego, że tak wielu ich w tamtych stronach. My pójdziemy bić się z Mścisławskim.