Сыны зямлі беларускай
- Автор: Багадзяж Мікола
- Год: 2002
- Язык: белорусский
- Год: Народная асвета
- ISBN: 985-03-0995-4
- Жанр: Биографии и мемуары
Электронная книга - «Сыны зямлі беларускай». Краткое содержание книги:
Сваякі ж імкнуліся ўсімі спосабамі «нрывесці ў розум» юнака. З гэтай мэтай ажанілі яго з графіняй Мнішак. Дамінік Геранім мусіў згадзіцца. Аднак «кайданы Гіменея» не змянілі яго паводзін. Разгульнае жыццё працягвалася па-ранейшаму. Усё скончылася ў адзін дзень, дакладней — вечар. У 1807 годзе князь прыехаў на вяселле. Ягоная цётка Тэафіля (родная сястра бацькі юнака), у шлюбе генеральша Мараўская, выдавала замуж за пана Старжэнскага сваю дачку, таксама Тэафілю. Князь на правах ганаровага госця, да таго ж стрыечнага брата, нравёў нявесту да алтара. Пасля заканчэння вянчальнага абраду ён жа суправаджаў яе да святочнага стала. Сеў каля яе. I ў той час, калі шматлікія госці пілі, закусвалі, крычалі «Віват!», выкрыквалі пажаданні маладым, вёў з нявестай ажыўленую размову. Потым падняўся з-за стала, не развітваючыся ні з кім, выйшаў з палаца i сеў у сваю карэту. Праз некаторы час пасля гэтага застолле пакінула i маладая. Яна выйшла на вуліцу i… знікла. Пакуль спахапіліся, пакуль пачалі пошукі… Да гэтага часу карэта, у якой ехалі Дамінік Геранім i Тэафіля, была ўжо далёка.
Закаханыя выдатна разумелі, што на радзіме ix чакаюць вялікія непрыемнасці. Таму, не марудзячы, з'ехалі за мяжу. Пасяліліся ў Аўстрыі. Там, 29 лютага 1808 года, якраз дзень у дзень насля скандальнага здарэння на вяселлі, праз дзевяць месяцаў, у ix нарадзіўся сын. Князь прызнаў нованароджанага, які атрымаў імя Аляксандр Дамінік, сваім сынам. Аднак зрабіць яго княжычам i спадчыннікам не змог. ІІерашкаджалі дзяржаўныя і, галоўнае, царкоўныя законы. Хлопчык быў аб'яўлены незаконнанароджаным — бастардам. Варта прыгадаць, што яго бацькі мелі супругаў, з якімі не былі ў разводзе. Да таго ж яны знаходзіліся ў вельмі блізкім сваяцтве.
Больш як год змагаўся Радзівіл за сваё шчасце. Для таго каб дабіцца двух разводаў, а потым права абвянчацца, выдаткаваў велізарныя для таго часу грошы — 2 мільёны польскіх злотых. Пасля атрымання дазволу Дамінік Геранім i Тэафіля абвянчаліся. У наступным годзе ў ix нарадзілася дачка Стэфанія. Здавалася, у сям'і ўсталяваліся каханне i спакой. Аднак…
У 1812 годзе Напалеон з велізарным войскам пераправіўся праз Нёман i пачаў вайну супраць Расійскай імперыі. Французскі імператар абяцаў насельніцтву Беларусі аднавіць незалежнасць. Гэтае абяцанне выклікала вялікі патрыятычны ўсплёск. У Вільні быў утвораны часовы ўрад, які ўзначаліў генерал Станіслаў Солтан. Пачалося фарміраванне нацыянальных вайсковых падраздзяленняў. Сярод тых, хто паверыў абяданням Напалеона, апынуўся i наш герой. Дамінік Геранім, якому якраз споўнілася 26 гадоў, даручыў дзяцей жонцы, сабраў i ўзброіў за свой кошт уланскі полк колькасцю 5000 чалавек i далучыўся з ім да французскай арміі.
Яго ўланы паказалі сябе адважнымі воямі. Амаль усе яны загінулі на Барадзінскім полі. Рэшткі палка Радзівіла разам з французамі ўвайшлі ў Маскву. У службовай карце князя з'явіўся надпіс, зроблены Напалеонам: «Найбольш надзейны i найбольш адважны з усіх палякаў». (Варта заўважыць, што французскі імператар, як, дарэчы, i рускі, лічыў усё насельніцтва каталіцкага веравызнання ў Беларусі палякамі.) Аднак пераможцы хутка зразумелі, што ix перамога можа ператварыцца ў паражэнне. У гэты час да князя звярнуўся яго зямляк, былы міністр замежных спраў Расіі Адам Чартарыйскі. Ён упрошваў Радзівіла прыняць рускую арыентацыю, бо «радзіма не можа разлічваць толькі на Напалеона». Раіў хаця б вярнуцца ў Нясвіж. Аднак Дамінік Геранім адказаў яму: «Маё месца на чале майго палка, а не ў Нясвіжы». Не здрадзіў ён французам i пасля таго, як тыя вымушаны былі пакінуць Маскву i пачаць сваё трагічнае адступленне. Ён рухаўся разам з усімі.
Аднак Дамінік Геранім не быў бы Радзівілам, каб нават у гэты час забыўся пра трафеі, якія захапіў у Маскве. Разам з ім i салдатамі яго палка рухаўся абоз. Колькасць вазоў у ім крыніцы называюць розную (як, зрэшты, i колькасць абозаў — ці то адзін, ці то два). Што яны везлі — застаецца загадкай. Рускія сучаснікі тых падзей i ix землякі-даследчыкі ў адзін го л ас сцвярджаюць, што на вазах былі каштоўныя камяні, жэмчуг, музейныя рэліквіі, царкоўныя атрыбуты i нават жалезныя пазалочаныя лісты, садраныя з маскоўскіх храмаў. Яны лічаць, што гэта ўсё было нарабавана Радзівілам, а таксама скуплена ў марадзёраў-французаў. Аднак тое-сёе ў гэтых высновах насцярожвае. Цікава, хто гэта сярод заваёўнікаў, што складалі армію Напалеона, абмяняў бы лёгкія па вазе i каштоўныя па цане камяні на цяжкаважкую манету або, тым больш, на практычна нічога не вартыя папяровыя грошы? I галоўнае: хіба на Русі калі-небудзь крылі храмы жалезам, хай сабе i пазалочаным? Цалкам магчыма, што Дамінік Геранім на правах пераможцы (хоць i кароткачасовага) прыхапіў што-небудзь з таго, што «блага ляжала». Аднак нельга адкідваць магчымасць таго, што частку грузу складалі каштоўнасці, вывезеныя ў свой час у Маскву з Нясвіжскага палаца ды іншых маёнткаў Радзівілаў. Магчыма, што гэтыя самыя музейныя рэліквіі i царкоўныя атрыбуты калісьці былі «изъяты» ca скарбніц ягоных продкаў.