На службе князя Радзівіла
- Автор: Рукаль Алег
- Год: 2010
- Язык: белорусский
- Год: Кампанія Творчасьць
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «На службе князя Радзівіла». Краткое содержание книги:
Пані Мяжэвіч працягнула Яну некалькі папераў.
– Гэта мой ліст да князя Мікалая, а таксама ахоўныя лісты, якія вам выпісаў пан Збараскі. У гэтых лістах загад віцебскага ваяводы ўсім урадам нашага ваяводзтва прымаць вас і аказваць усялякую дапамогу.
Пасьля кароткай малітвы падарожнікі рушылі ў дарогу. Шлях быў цяжкі. Коні пастаянна правальваліся ў размоклую гразь. Асабліва цяжка было Марыі. Для дзяўчыны яна даволі ўпэўнена трымалася ў сядле і на добрай дарозе мала ў чым саступіла б мужчынам, што ехалі з ёю, але ў той сытуацыі ёй даводзілася змагацца з разьбітай дажджом дарогай, і гэта барацьба давалася ёй з цяжкасьцю. Астатнія вершнікі мусілі чакаць яе. Хуткасьць руху была меньшай, чым плянаваў Заранковіч.
Ян пад’ехаў да Марыі і паспрабаваў адцягнуць яе ўвагу размовай.
– Ці панна выяжджала калі-кольвек з Віцебску?
– Толькі ў Полацак і Воршу, але гэта было даўно, у маленстве.
Марыя, можа, упершыню за гэты дзень адарвала вочы ад дарогі і паглядзела на яго.
– А пан, напэўна, многія гарады пасьпеў наведаць?
– Шчыра кажучы, не. З бацькам быў у Наваградку і Горадні. Потым, калі паступіў на службу да князя Радзівіла, стаў жыць у Нясьвіжы.
– Я думаю, служыць у такога славутага пана было вельмі цікава.
Ян усьміхнуўся.
– Цікава… Князь Радзівіл набраў у войска многа маладых зямянаў, якія яшчэ ня ведалі службы. Калі б вы бачылі, што з намі рабілі харунжыя, у рукі якіх мы былі аддадзеныя!.. Усе чатыры месяцы, што я там быў, нас вучылі ваеннай справе. З раніцы да вечара. Шэсьць дзён на тыдзень. Толькі нядзеля была вольная. Раніцай мы ішлі ў збор, а пасьля служэньня шпацыравалі ў горадзе. Увечары вярталіся ў замак, і ўсё пачыналася нанова.
– Цяжка было?
– Спачатку вельмі цяжка. Потым мы звыкліся, пасябравалі, пачалі дапамагаць адзін аднаму. А пазьней нам абвясьцілі, што мы выпраўляемся ў Полацак. Сябры глядзелі на нас як на шчасьліўцаў. Лепей падарожнічаць па краіне, чым па тысячы разоў выконваць адны і тыя ж загады пана харунжага.
– Ці дапамаглі вам тыя заняткі падчас абароны Полацку?
– І так і не. Безумоўна, шмат якія навыкі яны нам далі, і гэта спатрэбілася ў Полацку. Але мы служылі ў цяжкой кавалерыі. Нас вучылі франтальным атакам у полі. А ў Полацку давялося лезьці на сьцены і абараняць замак.
– Ці сябры пана загінулі?
– Так. Я думаю, усе ваяры майго аддзелу загінулі. А калі нехта і застаўся жывым, то, як і я, апынуўся ў палоне. Толькі наўрад ці яму пашанцавала гэтак жа, як і мне.
– А што будзе далей? Няўжо мы пакінем Полацак у руках маскавітаў?
– Гэта пытаньне і мне не дае спакою. Магчыма, адказ на яго будзе вядомы ў Нясьвіжы. Але ў кожным выпадку пачнецца вялікая вайна. Маскавіты зрабілі ў ёй ход першымі, а мы былі да яго непадрыхтаванымі. Цяпер наша чарга. Трэба рыхтаваць удар у адказ. Але зрабіць гэта будзе вой-як няпроста.
– Чаму? Няўжо яны такія моцныя?
– Так. Іван Жахлівы прывёў да Полацка вялікае войска. Наколькі мы здолелі вызначыць, адных толькі ваяроў было ня меньш за пяцьдзясят тысячаў. І яшчэ столькі ж халопаў, якія замест коней цягнулі на сабе вялізарны абоз. Мы столькі людзей сабраць на вайну ня здолеем.
– А колькі мы зможам сабраць?
– Як панна разумее, колькі мы можам сабраць і колькі зьбярэцца на самой справе – гэта дзьве розныя рэчы. Паспалітае рушэньне здольнае выставіць некалькі дзясяткаў тысяч вершнікаў. Калі б такое войска сабралася… Мы бы хутка выкінулі маскавітаў з Полацку. Нашы ваяры ў вайсковай справе на галаву вышэй за іх. У нас лепшыя ўзбраеньне і рыштунак. Нашае войска больш арганізаванае і дысцыплінаванае. То бок у нас ёсьць шмат перавагаў перад ворагам. Але ўся бяда ў тым, што неабходная колькасьць ваяроў рэдка калі зьбіралася. Таму і церпім паразу за паразай. Усе апошнія баявыя дзеі праходзілі пры вялізарных колькасных перавагах маскавітаў. Зямяне вельмі марудна зьбіраюцца на вайну. А некаторыя ўвогуле ігнаруюць збор рушэньня, ганьбуючы шляхецкае саслоўе. І гэта нягледзячы на тое, што пакліканьне зямянаў – абарона Айчыны. На маё глыбокае перакананьне, тыя, хто адмаўляецца выканаць свой абавязак, нягодныя рыцарскага званьня.
– Што ж будзе далей? Маскавіты зноў прывядуць аграмаднае войска, а мы?
– Думаю, гэтым разам, калі небясьпека вялікая, мала хто застанецца дома. Страта Полацка – гэта ўжо сур’ёзна. Часта шляхту ў заходняй частцы Княства цяжка зрушыць, таму што яны ня бачаць рэальнай небясьпекі для сябе. Многія лічаць, што падзеі, якія адбываюцца на ўсходняй мяжы, тычацца толькі жыхароў усходніх ваяводзтваў. Але цяпер уся наша дзяржава пад пагрозай зьнішчэньня. На Полацку маскоўскі князь ня спыніцца. Гэта справа ўжо непасрэдна тычыцца кожнага ліцьвіна.