На службе князя Радзівіла
- Автор: Рукаль Алег
- Год: 2010
- Язык: белорусский
- Год: Кампанія Творчасьць
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «На службе князя Радзівіла». Краткое содержание книги:
Ліцьвінаў апошні раз гналі ўздоўж вуліцаў Полацку. Горад заўважна апусьцеў. Значная колькасьць маскоўскага войска ўжо пакінула яго. Іван Жахлівы таксама выехаў з Полацка. Горад ён пакінуў на адказнасьць баярына Пятра Шуйскага. Свайму ваяводзе ён загадаў навесьці ў горадзе парадак: пачысьціць старыя рвы і выкапаць новыя, аднавіць разбураныя сьцены і вежы. Маскоўскі вялікі князь аддаў загад не прапускаць мясцовых жыхароў у замак, толькі па вялікіх сьвятах – у Сафійскі сабор, але ня ўсіх адразу, а невялікімі гуртамі і пры гэтым павялічыць ахову.
Ад гораду, у які Ян прыехаў больш за паўтары месяцы таму, мала што засталося. Найбагацейшае места Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага ляжала ў руінах. На месцы дамоў засталіся пажарышчы. У адным толькі Ніжнім замку згарэла больш за тры тысячы двароў. Яшчэ больш пацярпелі пасады. Ад Запалоцьця ўвогуле мала што засталося.
Ян быў зьвязаны з Малінічам і яшчэ адным полацкім зямянінам – Юшкам Зайцам. Апрануты яны былі абы-як, на трох мелі адну пару рукавіцаў, якую па чарзе апраналі, каб хоць трошкі сагрэць рукі. Ян не ўяўляў, як ім жывымі дабрацца да Масквы.
Абоз ішоў па дарозе на Невель. Сустрэтыя па дарозе паселішчы былі ўшчэнт спалены. Калі месяц таму Іван Жахлівы падыходзіў да Полацка, то зьніштажаў усё на сваім шляху. Цяпер, калі войскі вярталіся назад, гэта павярнулася супраць іх: не было дзе рабіць прыпынкі пасьля доўгіх пераходаў. На першай начоўцы абозу Сямёнава на пажарышчы нейкай вёскі ледзь знайшоўся цудам ацалелы дом для самога баярына, усе астатнія – і ваяры і палонныя – прабылі ноч на вуліцы каля раскладзенага вялікага вогнішча.
Па дарозе ім пастаянна сустракаліся замерзлыя целы палонных, якіх гналі перад імі. Гэта былі людзі, што ня вытрымалі пераходу. Іх было шмат. Сотні. Мужчыны і жанчыны. Некаторых маскавіты дабівалі, і яны ляжалі ва ўласнай крыві, некаторых кідалі замярзаць яшчэ жывымі. Заяц, які пасьля першага дня пераходу пачуваўся вельмі дрэнна і ўжо зьвярнуў на сябе ўвагу аховы, пры выглядзе ляжачых у сьнезе трупаў панура прамармытаў, што хутка таксама будзе ляжаць і ён. Якуб і Ян ратавалі яго, але яны самі былі зьнясіленымі і захварэлі. Ян адчуваў, што ён хутка таксама здасца. Між тым ахова прымушала іх рухацца яшчэ хутчэй. Сямёнаў сьпяшаўся.
Увечары Зайцу зрабілася зусім кепска. Заранковіч і Малініч фактычна цягнулі яго на сабе, і гэта ноша была для іх непасільнай.
Усё адбылося вельмі хутка. Ян, які не адрываў вачэй ад зямлі, нават не заўважыў, як адзін з ахоўнікаў падыйшоў да іх. Ён толькі пачуў гук шаблі, што расьсякала паветра, і глухі ўдар. Заяц бязгучна зваліўся ў сьнег і пацягнуў за сабой сваіх таварышаў. Заранковіч ускочыў на ногі і ў лютасьці кінуўся на маскавіта. Той ударыў яго рукаяткай шаблі, і Ян з залітым крывёю тварам зноў апынуўся ў сьнезе. Ахоўнік разрэзаў вяроўку, якая зьвязвала іх з Зайцам, і загадаў падымацца. Малініч дапамог Яну. Яны пайшлі далей.
– Я наступны, – сказаў Заранковіч.
– Трымайся.
Трэці дзень яны ішлі па лясной дарозе. Ззаду застаўся ляжаць ужо не адзін іхні таварыш. Сямёнаў, бачачы, як драбнее сума выкупаў, загадаў ахове дабіваць толькі самых безнадзейных.
Дарога зрабіла паварот. Упоперак яе, перагароджваючы шлях абозу, ляжала сасна. Справа да дарогі падыходзіла невялікая лясная горка з густым разлапістым ялоўнікам. Зьнячэўку для ўсіх, з гушчароў трэснулі стрэлы ручніц, пайшоў дымок, засьвісталі стрэлы, і з дзясятак маскавітаў пападалі з коней. З узгорку на дарогу з крыкамі вырваліся ваяры і кінуліся на ахову абозу. Усе, хто знаходзіўся ў абозе – і жаўнеры і палонныя,– застыглі ў здранцьвеньні. Раптоўнасьць, з якой была зьдзейсьнена атака, у першыя хвіліны бою дала нападнікам перавагу і, хоць іх было меньш, чым маскавітаў, зраўняла шанцы.
Сярод палонных першым у сытуацыі разабраўся Малініч. Убачыўшы, што ахоўнікі павярнуліся тварам да атакі і пакінулі іх у сябе за сьпіной, ён закрычаў: “Наперад!”, і яны кінуліся на маскавітаў.
Малініча засек ахоўнік. Але ўдарыць бягучага побач Заранковіча ён не пасьпеў, і Ян, урэзаўшыся ў яго, зьбіў маскавіта з ног. Ахоўнік рухнуў на зямлю і выпусьціў з рукі шаблю, якая звалілася на сьнег. Ян, таксама не ўтрымаўшы раўнавагу, паваліўся побач з ім. Заранковічу першаму ўдалося прыпадняцца, і ён выцяў маскавіта па твары. Пакуль той не ачуняў, Ян схапіў шаблю і магутным ударам забіў ахоўніка.