На службе князя Радзівіла

Пані падыйшла да Заранковіча і прысела на крэсла каля ложка.

– Як пан пачуваецца?

Ян хацеў адказаць, але выявілася, што язык абсалютна не паслухмяны яму.

– Алёна, прынясі вады, – сказала пані служанцы.

– Дзякую, – з цяжкасьцю выціснуў з сябе Ян, адпіўшы з кубка. – Дзе я?

– У Віцебску. Як вашае імя?

– Ян Заранковіч.

– Ганна Мяжэвіч, – адрэкамэндавалася пані.

– Ці гэта ваш дом?

– Так.

– Дзякую вам за клопаты. Які сёньня дзень?

– Дваццаць чацьвёртага сакавіка.

– Ці я ўвесь гэты час быў непрытомны?

– Так.

– Як я апынуўся ў Віцебску?

– Вы нічога ня памятаеце?

– Я памятаю шлях з Полацка, атаку невядомага войска, бітву.

– Вас прывезьлі параненым бяз памяці. Шчыра кажучы, я не спадзявалася, што пан застанецца жывым. Але, пэўна, Госпад моцна трымае пана за руку.

– Хто нас выратаваў?

– Аддзел пана Збараскага, віцебскага ваяводы.

Ян меў намер задаваць новыя пытаньні, але пані Мяжэвіч паківала галавой.

– Сёньня я больш ня буду размаўляць з панам. Пан яшчэ надта слабы. Адпачывайце.

Для Яна пацягнуліся дні выздараўленьня. Пані Мяжэвіч дазволіла яму ўстаць толькі праз два тыдні. Бо апроч таго, што яшчэ не зажылі атрыманыя раны, Ян быў моцна зьнясілены. Сілы аднаўляліся марудна, што выклікала ў Заранковіча скрайнюю нецярплівасьць. Пані Мяжэвіч з цяжкасьцю ўдавалася прымушаць яго заставацца ў ложку і пільнавацца вызначанага ёю парадку. Жанчына атачыла Яна сапраўднай матчынай любоўю. Яе муж і старэйшы сын загінулі ў бітве з маскавітамі. Засталіся васямнаццацігадовая дачка Марыя і шаснаццацігадовы сын Мікалай. Мяжэвічы разам прыходзілі да яго ў пакой і бавілі з ім шмат часу. Яны разам чыталі Слова Божае і маліліся.

Ян распавядаў пра аблогу Полацка і пра службу ў князя Радзівіла, а яны яму – пра поўнае небясьпекаў жыцьцё на памежжы. Ад іх Ян даведаўся, што аддзел пана Збараскага пранік на забраную маскавітамі тэрыторыю Полацкага ваяводзтва, высочваў на гасьцінцы Полацак-Невель варожыя абозы і нападаў на іх. Адным з такіх абозаў быў той, у якім на ўсход гналі Заранковіча. Заканчэньне бітвы, якое Ян прапусьціў, прайшло на карысьць ліцьвінаў: маскавіты былі зьнішчаны, а палонныя вызвалены. Відаць, нейкі жаўнер, аглядаючы тых, што ляжалі ў сьнезе, пабачыў, што жыцьцё яшчэ не пакінула Заранковіча. Параненых паклалі ў санкі, і аршак накіраваўся да Віцебска. Пасьля прыбыцьця ў горад пан Збараскі разьмеркаваў параненых па сем’ях. Так Ян апынуўся ў доме пані Мяжэвіч.

Была ўжо сярэдзіна красавіка, калі Яну дазволілі выходзіць на двор. Да гэтага часу надыйшла сапраўдная вясна. Стаялі сонечныя дні, прабівалася лістота, толькі вецер быў яшчэ халодны.

Выздараўленьне Яна пайшло хутчэй. Неўзабаве ён пачаў займацца практыкаваньнямі на шаблях з Мікалаем Мяжэвічам і спрабаваў езьдзіць конна.

Выявілася, што Мікалай бліскуча валодае шабляй. Яну давялося прыкласьці нямала намаганьняў, каб адбіць яго настойлівыя атакі. Шчырае зьдзіўленьне, якое застыла на твары Заранковіча, пацешыла юнака.

– Бацька вучыў цябе? – запытаўся Ян.

– Так. Ён пастаянна займаўся намі з братам.

– Там, дзе я вырас, мала хто ў тваім веку так добра валодае зброяй.

– Там няма па суседзтву такога ворага, як тут. У нас кожны зямянін з дзяцінства гатовы да вайны.

Неяк пані Мяжэвіч запрасіла Заранковіча да сябе.

– Сядай, Ян. Мне трэба паразмаўляць з табой.